In het nieuwe China mag een ramp echt een ramp zijn

De tijd dat natuurrampen in China geheim werden gehouden is voorbij.

Dat betekent niet dat zo maar alles kan worden gevraagd.

Zeven dagen voordat „de grond schokte” zagen Tibetaanse boeren de padden massaal in beweging komen. Met duizenden tegelijk leken ze op de vlucht te slaan. De boeren waarschuwden de plaatselijke autoriteiten in het hooggelegen westen van de Chinese provincie Sichuan (Vier Rivieren) dat als de padden plotseling migreren, een natuurramp niet lang op zich laat wachten.

Maar, zo wordt nu op de internetsites Tianya en Yitahutu geklaagd, in plaats van de bevolking te alarmeren werd een geruststellende boodschap („kalmeer de bevolking”) rondgestuurd. „We moeten voortaan padden aanstellen bij het Nationale Seismologische Bureau en al die nutteloze functionarissen ontslaan”, schrijft een boze inwoner in de provinciehoofdstad Chengu op het onlineforum Tianya.

„Ik hoop dat er een onderzoek wordt ingesteld. Dergelijke signalen moeten serieus genomen worden, want de Tibetanen zijn heel nauw met de natuur verbonden”, zegt Cui Zu Bin van de Sichuan Scientific Exploration Association in Chengdu in een telefonische reactie. Cui is de Chinese gids van internationale bedrijven die in de Tibetaanse regio van provincies in het westen van China waterkrachtdammen bouwen.

Het Seismologisch Bureau van Sichuan is 72 uur na de zwaarste aardbeving in China sinds 1976 het mikpunt van kritiek geworden van boze bewoners van de getroffen provincie Sichuan (100 miljoen inwoners) en de media. Niet alleen zouden de autoriteiten de waarschuwingen volgens de ‘dierenindex’ van de hoofdzakelijk Tibetaanse boeren hebben genegeerd, ook zouden professionele waarschuwingen van het Seismologisch Bureau zelf zijn genegeerd. De onderzoekers van de seismologische diensten zouden enkele kleine bevingen hebben geregistreerd, voordat op maandagochtend de grote klap viel die tot in alle uithoeken van Azië is gevoeld.

Zeven employés van het bureau verklaarden gisteren in de Singapore Zaobao, een dagblad in de stadstaat, en de Chengdu Business Daily dat zij enkele dagen voor de ramp al alarm hadden geslagen op basis van hun permanente waarnemingen. Volgens de twee kranten mocht het seismologisch bureau de bevolking niet nodeloos ongerust maken en mocht in verband met de Olympische Spelen de „stabiele rust” in het westen van Sichuan niet worden verstoord.

Toen journalisten van de twee kranten tijdens een persconferentie in Peking gisteren vragen stelden aan het ministerie van Civiele Zaken en Rampenbestrijding werd de live-uitzending van deze bijeenkomst onmiddellijk afgebroken. De vragen waren nog te gevoelig.

Het mogelijk falen van het Seismologisch Bureau laat onverlet dat de Chinese autoriteiten zeer voortvarend in actie kwamen. De tijd dat grote natuurrampen geheim gehouden werden is allang voorbij. Ten tijde van Mao Zedong werden overstromingen, aardbevingen en catastrofale ongelukken in de mijnen meestal verzwegen. Niet alleen durfden lokale bestuurders Mao niet te confronteren met slecht nieuws, de vrees voor kritiek van bevolking op de hulp- en preventiemaatregelen was en is nog altijd groot.

In de tijdperken van de keizerlijke dynastieën ontleenden de keizers hun legitimiteit aan het Hemels Mandaat. Was de Hemel ontevreden dan werd dat kenbaar gemaakt door middel van aardbevingen, overstromingen en mislukte oogsten. Door de hele Chinese geschiedenis heen valt de ondergang van een dynastie vaak samen met grote natuurrampen, met als beste voorbeeld het einde van de Mingdynastie (1368-1644). Moderne Chinese historici wijzen erop dat dat vooral te maken had met zwak bestuur, slecht functionerende overheden en corruptie, waardoor er geen geld was om tijdens rampen of mislukte oogsten voor voedseldistributie en hulpverlening te zorgen.

De tweede grote natuurramp in dit olympische jaar – tijdens de koudste winter in vijftig jaar, afgelopen in februari sneeuwden centraal, oostelijk en zuidelijk China in – is beslist niet het begin van de ondergang van de Communistische Partij van China, maar wel een gelegenheid om te laten zien dat er lessen zijn getrokken uit eerdere rampen. In scherp contrast met de benauwde leiders van het regiem in Birma zijn president Hu Jintao en premier Wen Jiabao onmiddellijk in actie gekomen. Binnen een halve dag was het leger gemobiliseerd, trokken duizenden hulpverleners naar de zwaarst getroffen gebieden en waren premier Wen en een reeks ministers ter plaatse om de hulpverlening te coördineren.

De staatstelevisie is onafgebroken in de lucht met officiële aankondigingen en bemoedigende verhalen over spectaculaire reddingsacties en heldendaden van hulpverleners. Bijkomend oogmerk van de Chinese leiders is, aldus een commentator van de South China Morning Post, de wereld gerust te stellen dat de ramp geen invloed zal hebben op de Olympische Spelen. Een woordvoerder van het organiserende comité zei gisterochtend dat alle olympische voorzieningen een schok van 8,7 op de schaal van Richter kunnen doorstaan.

Anders dan in Birma wordt internationale hulp op prijs gesteld, hoewel het nog maar de vraag is of buitenlandse hulpverleners daadwerkelijk toegang zullen krijgen tot de Tibetaanse regio van Sichuan. De meeste slachtoffers vielen in relatief kleine, voornamelijk door Han-Chinezen bewoonde steden zoals Wenchuan en Duijiangyan, stadjes die in het kader van de ontwikkeling van westelijk China in de afgelopen jaren snel zijn gegroeid. In de reusachtige industriesteden Chengdu (16 miljoen inwoners) en het naast Sichuan gelegen Chongqing (30 miljoen inwoners) bleef de schade beperkt, niet alleen na de zware klap, maar ook na de ruim vijftig lichtere bevingen. Hoogstwaarschijnlijk zal het dodental stijgen denkt ook Cui Zu Bin, de gids in het ruige, bergachtige westen en noordwesten van Sichuan.

„Wegen zijn geblokkeerd door neergestorte rotsen of weggegleden in de ravijnen. Heel wat dorpen zijn onbereikbaar. Er is alle reden aan te nemen dat er nog veel mensen onder het puin liggen. En ik heb van onze medewerkers in Dujiangyan gehoord dat er heel veel mensen op de vlucht zijn geslagen en daardoor de wegen blokkeren voor de hulpverleners”, zegt Cui.

De gids vertelt dat in de miljoenenstad Chengdu de bewoners de nacht hebben doorgebracht op straat of in de parken, soms in tenten. De meesten bleven buiten in de buurt van hun huizen om plunderingen te voorkomen. De elektriciteit en de verlichting in de provinciehoofdstad waren uitgevallen, bedrijven en scholen bleven overal dicht.

„Er was wel grote paniek, maar er zijn hier geen gebouwen ingestort. Dat komt door de ligging van Chengdu op een rotsmassief. En omdat de bouw hier van betere kwaliteit is dan in de afgelegen gebieden”, denkt Cui. Het feit dat Chengdu gespaard is gebleven verklaart ook waarom de schade aan de grote industrieën (motoren, auto’s computers, bouwmaterialen) van Sichuan vooralsnog beperkt is. Twee chemische fabrieken stortten in, waarbij een grote hoeveelheid ammoniak vrijkwam, maar de reusachtige chemische complexen ten oosten van de stad en de olieopslagplaatsen zijn gespaard.

Tijdens de eerste persconferentie gisterochtend in Peking werden niet alleen kritische vragen gesteld door Chinese journalisten over het seismologisch bureau, maar ook over de kwaliteit van de stedenbouw in afgelegen gebieden en met name de veiligheid van scholen en ziekenhuizen. Het was opgevallen dat scholen en ziekenhuizen het begaven, terwijl de meeste gebouwen van de partij en van lokale bestuurders intact bleven.

Ook op de online-fora worden daarover indringende vragen gesteld, omdat in Wenchuan van een school alle 900 kinderen en hun leraren werden bedolven onder het puin en slechts honderd van de 420 leerlingen van een andere school de natuurramp overleefden. Het was bij deze school dat de Chinese premier Wen Jiabao drie maal diep boog bij de stoffelijke overschotten van vijftig slachtoffers om zijn droefenis en medeleven kenbaar te maken. Dat zou onder Mao nooit zijn gebeurd.

Net zo tekenend voor het nieuwe China was de beslissing om de handel op de grote beurzen van Shanghai en Shenzhen te stoppen. Keizers mochten dan het slachtoffer worden van natuurrampen – dat betekent nog niet dat investeerders, groot en klein, hoeven te lijden onder calamiteiten. Als de gemoederen bedaard zijn en duidelijk is geworden dat ook deze natuurramp geen grote gevolgen zal hebben voor de economische groei, zal de handel worden hervat.

Lees meer over de Olympische Spelen in China in het nieuwsthema op nrc.nl/spelen