Sport ontdoet Manchester van grauwheid

Manchester, waar morgen de UEFA-Cupfinale wordt gespeeld, houdt vaak grote sportevenementen. De oudste industriestad ter wereld gebruikt sport om de stadsvernieuwing een impuls te geven.

General view shows the City of Manchester Stadium during the track and field events of the 2002 Manchester Commonwealth Games 26 July 2002. AFP PHOTO ADRIAN DENNIS AFP

Verlaten fabrieken met half ingestorte muren en gebroken ruiten maken de entree weinig verheffend, net zomin als de openbare vuilnisbelt langs het stinkende kanaal. Ochtendjoggers die van het centrum van Manchester langs het Ashton Canal naar het noordoosten rennen maken een toer langs de grauwe resten van wat ooit het industriële hart van de wereld was.

Maar drie kilometer verderop eindigt het troosteloze jaagpad langs de Engelse industriële geschiedenis onverwacht fraai, midden in Sportcity, de grootste concentratie van topsportfaciliteiten in Europa. Uit niets blijkt meer dat deze plek onderdeel van de industriële revolutie uitmaakte. Dat op deze plek morgen, in het prachtige City of Manchester Stadium, de finale van de UEFA Cup wordt gespeeld is allesbehalve toeval. Het is een gevolg van een zorgvuldig uitgestippeld beleid van de gemeente, die de afgelopen jaren kosten noch moeite spaarde om van Manchester een aantrekkelijke, moderne metropool te maken. Met sport als katalysator van de stadsvernieuwing.

„Manchester gebruikt sport en grote evenementen bewust om de oude wijken nieuw leven in te blazen”, zegt Gary Crate, Estate Manager van Sportcity, dat behalve het futuristische onderkomen van voetbalclub Manchester City nog vijf accommodaties omvat. „Manchester heeft zichzelf opnieuw uitgevonden.”

De strategie heeft ontegenzeggelijk gewerkt: dankzij de accommodaties en veel lobbyen haalt Manchester het ene na het andere topevenement binnen. En dat voor een stad die tot voor kort eigenlijk alleen bekend was om zijn beroemdste ingezetene, voetbalclub Manchester United.

In augustus vorig jaar werd hier het EK hockey gehouden. Dit jaar, door de gemeente uitgeroepen tot het Jaar van de Sport, was de stad gastheer voor de WK baanwielrennen in de Velodrome, op een steenworp van het City of Manchester Stadium. Kort daarop volgden de WK zwemmen en de Paralympic World Cup. Na de UEFA-Cupfinale komen nog de WK squash.

Dankzij vierhonderd evenementen per jaar, uiteenlopend van popconcerten tot boksgala’s en voorstellingen van het Chinese Staatscircus, trekt Sportcity elk jaar vier miljoen mensen. Het typeert de metamorfose die het gebied de afgelopen twintig jaar heeft ondergaan: van een aaneenschakeling van fabrieken, mijnen en elektriciteitscentrales, naar een ruim opgezet, modern sportcentrum.

Mancunians die hun stad ooit gedeprimeerd de rug toekeerden op zoek naar werk noemen Manchester nu sporthoofdstad van Engeland. „De inwoners zijn weer trots op hun stad”, zegt Crate in zijn kantoortje naast het City of Manchester Stadium.

Hij kijkt uit op het nationale squashcentrum, een atletiekstadion, een tenniscomplex, het English Institute of Sport en, in de verte, het Manchester Velodrome waar baanwielrenner Teun Mulder enkele weken geleden wereldkampioen werd.

Die wielerbaan is een erfenis van de olympische aspiraties die Manchester lange tijd koesterde. Twee keer probeerde Manchester de Olympische Spelen binnen te halen: die van 1996, toen het evenement naar Atlanta ging en die van 2000, toen Sydney de voorkeur kreeg. Toch waren die pogingen geen weggegooid geld, zegt Crate van Sportcity. „De olympische bids hadden een enorme invloed op Manchester. De Britse overheid trok miljoenen uit voor een nieuw openbaarvervoerssysteem en accommodaties als de MEN Arena, waar onlangs de WK zwemmen werden gehouden. Bovendien liet Manchester de wereld zien welke ambities het had.”

In 2002 werd de stad beloond voor alle inspanningen: de Commonwealth Games. De gemeente zag het als een ideale mogelijkheid het verpauperde East Manchester uit het slop te trekken.

En dat was hard nodig. Crate: „Dit was vanaf het midden van de achttiende eeuw de eerste industriewijk ter wereld, de eerste samenleving die werd opgebouwd rond fabrieken. Toen was Manchester de toekomst van de wereld.” In de loop van de eeuwen ontwikkelde zich er een ongekende concentratie van industriële activiteit. De arbeiders woonden boven op de mijnen, tussen de fabrieken. „In de hoogtijdagen woonden alleen al op dit stukje van de stad 100.000 mensen”, zegt Crate.

De problemen ontstonden in de jaren zeventig, toen de industrieën in hoog tempo vertrokken naar lagelonenlanden. De kritieke periode lag tussen 1975 en 1985, toen ruim 20.000 banen verloren gingen in East Manchester. Crate: „Iedereen die weg kon, vertrok.”

Wat overbleef was een gewonde stad, vervallen woonwijken, gesloten fabrieken op ernstig vervuild terrein, met dank aan tweeënhalve eeuw zware industrie. Het aantal inwoners van het stadsdeel was in 2001 teruggelopen tot 30.000 .

De Commonwealth Games van 2002, waarvoor Manchester zich in 1995 aanmeldde, kregen een speciale functie voor de stad. Ze waren niet het einddoel, maar onderdeel van een masterplan dat het tij in het oostelijk deel van de stad moest keren.

De overheid zette een saneringsoperatie op touw die in de miljarden liep, met het City of Manchester Stadium als middelpunt en symbool van de vernieuwde stad. In de wijken eromheen worden inmiddels oude pakhuizen en voormalige katoenfabrieken omgebouwd tot peperdure appartementencomplexen. Crate: „Iedereen ziet dat er wat gebeurt in Manchester. De mensen willen er weer bij horen. Sinds 2002 groeit de bevolking hier weer, voor het eerst in ruim honderd jaar.”

Het stadsbestuur stelde wel eisen aan de bouw van de accommodaties voor de Commonwealth Games: ze moesten blijvende waarde hebben. Toeristen en sporters moesten Sportcity na 2002 blijven bezoeken. Al voor de bouw van het City of Manchester Stadium werden afspraken gemaakt met Manchester City over de overname na de Commonwealth Games. De atletiekbaan maakte plaats voor een extra ring, waardoor de capaciteit werd uitgebreid tot 48.000 stoelen.

Ook voor het noodlijdende Manchester City, voor veel inwoners dé club van Manchester, was het stadion een reddingsboei. De verhuizing van Maine Road naar East Manchester lokte ook de puissant rijke Thaise oud-premier Thaksin Shinawatra, die miljoenen in The Blues stak. Het stadion zit bij elk duel tot de nok vol.

Het effect van de investeringen in Manchester bleef niet uit. Voor de regering is de wederopstanding van de stad een succesverhaal dat als voorbeeld kan dienen voor andere steden. Want na de Commonwealth Games ging de sanering gewoon door. „Sindsdien hebben ondernemingen twee miljard pond (2,5 miljard euro) geïnvesteerd in Manchester”, zegt een gemeentewoordvoerder. Er kwamen 45.000 banen bij. „We zijn nog niet klaar, maar we zijn getransformeerd tot een modern dienstencentrum. En een sportstad.”

Ook Sportcity is nog niet af. Binnenkort begint de bouw van een centrum voor ‘extreme sporten’: crossfietsen, klimmen, zelfs diepzeeduiken en snowboarden. Boven op de oude mijnschachten van Noord-Engeland.

Bekijk accommodaties en data van evenementen in Sportcity op sportcity-manchester.com