‘Iran maakt van Libanon een buitenpost’

Na het offensief van Hezbollah is de machts-balans in Libanon volgens regeringsaanhanger Jumblatt ‘doorgeslagen in ons nadeel’.

Elitetroepen van het Libanese leger bewaken zijn huis in West-Beiroet. In de verte schittert de Middellandse Zee. Binnen, achter de veilige muren van zijn stadspaleis, draait Walid Jumblatt, leider van de Libanese druzen, ex-krijgsheer en anti-Hezbollah politicus een nummer op zijn mobiele telefoon. Alles is misgegaan en hij moet door het stof.

„Nabih Berri?” zegt hij tegen de shi’itische voorzitter van het Libanese parlement. „Walid hier. Zeg tegen Nasrallah dat hij deze slag heeft gewonnen en ik heb verloren.”

Nasrallah is Hassan Nasrallah, leider van de shi’itische oppositiebeweging Hezbollah en sinds een reeks gevechten vorige week de facto de machtigste man van Libanon. Zijn troepen, militair en financieel gesteund door Iran en Syrië, bezette zonder noemenswaardige tegenstand van aanhangers van de pro-westerse regering afgelopen week twee dagen het westen van de Libanese hoofdstad.

Jumblatt hangt op. „De balans is volledig doorgeslagen in ons nadeel”, legt hij uit. „Libanon bevindt zich nu in een geheel nieuwe politieke situatie.”

De afgelopen dagen hebben laten zien dat de regering, een door het Westen gesteunde coalitie van christenen, druzen en sunnieten die onder de noemer ‘14 maart’ opereren, in feite een papieren tijger was. Haar milities, die voornamelijk uit recent opgezette beveiligingsbedrijven en groepen straatjongeren bestonden, waren kansloos tegen de geharde strijders van Hezbollah die donderdag west-Beiroet twee dagen bezet hielden. „Militair spelen we geen enkele rol meer”, verzucht Jumblatt. „Politiek zijn we vreselijk verzwakt.”

Amerika, de bondgenoot van ‘14 maart’, heeft steun verklaard maar niets substantieels gedaan voor zijn Libanese vertrouwelingen. Jumblatt vindt dat het daarvoor nu ook te laat is. „De Amerikaanse politiek in Libanon is uitgespeeld, het zijn nu de Iraniërs die het hier voor het zeggen hebben”, zegt hij.

Hezbollah nam half Beiroet over nadat Jumblatt een conflict over een geheim telecommunicatiesysteem van de Hezbollah, hun camera’s en sympathisanten van de groep op de nationale luchthaven hoog had opgespeeld in de media. Zijn politieke medestanders steunden zijn oproep om de macht in te perken van Hezbollah, dat zelf liet weten luchthaven en communicatie nodig te hebben als wapens in de strijd tegen Israël en in het offensief ging. Tijdens de gevechten die volgden kwamen er 61 mensen om, van wie velen bij kleinere intersektarische afrekeningen die wel zijn aangewakkerd door het conflict tussen de regering en Hezbollah, maar er niet rechtstreeks mee te maken hebben. Nu eist Hezbollah dat de nieuwe situatie in politieke zeggenschap wordt omgezet.

De tegenstanders van de regering zijn tevreden met de voorlopige uitkomst van het conflict. „Nu heeft iedereen kunnen zien dat hun beweging een luchtkasteel was”, zegt Ali Hamdan, adviseur van Amal. Deze shi’itische partij vormt samen met Hezbollah, de christenen van generaal Michel Aoun en enkele druzische groeperingen de oppositien.

Vanuit haar moderne woning in de heuvels kijkt Nayla Mouawad, lid van het kabinet en vooraanstaand lid van ‘14 maart’, uit over de Libanese hoofdstad. Door de chaotisch gebouwde oude appartementencomplexen vermengd met strakke nieuwbouw zijn de scheidslijnen van de Libanese burgeroorlog (1975-1990) onzichtbaar geworden. Maar voor Mouawad, die haar man, president René Mouawad, in 1989 verloor bij een bomaanslag, gaat de strijd door.

De Griekse ambassadeur komt binnen. Eerder belde ze met de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Rice, want de vrienden in Washington laten opeens weinig van zich horen. „We hebben de VS nodig, maar ze zeggen niets substantieels.”

Ze organiseert een wereldwijde lobby voor steun aan de Libanese regering. „We bellen met iedereen. Iran maakt een buitenpost aan de Middellandse zee van Libanon. Ik kan me niet voorstellen dat zoiets in het belang van het Westen is.”

Maar Beiroet is meer dan de schitterende paleizen van de machtige families die hier soms al eeuwen de dienst uitmaken. Beiroets voetsoldaten, de mensen die de straat opgaan als hun leiders dat vragen, wonen in de stoffige wijken van de Dahiye, het hoofdkwartier van Hezbollah, en in de dicht op elkaar gebouwde flats van de sunnitische wijk Tarek al-Jadeed.

„Wij steunen onze leiders tot het einde”, zegt Abbas Abbas, een sunniet in Tarek Al-Jadeed. „Zij zorgen voor ons, anderen doen dat niet.” Hij zit op een plastic stoel in de volkswijk waar iedereen dol is op Saad Hariri, de zoon van de vermoorde oud-premier en selfmade miljardair Rafiq, en sinds diens dood de politieke voorman van de sunnieten. „Sommigen klagen over hem, dat hij ons niet genoeg wapens heeft gegeven. Maar wij steunen Saad. Wie anders neemt het voor ons op?”, vraagt hij.

„Veel mensen zijn verwaarloosd door de staat, die hebben alleen vertrouwen in hun leiders”, zegt politiek analist Karim Karim Makdisi. Hij geeft ze geen ongelijk. „Maar veel politici van 14 maart denken dat het feit dat ze nu de regering zijn betekent dat mensen hen moeten volgen.” Juist veel van de leiders van 14 maart vormden samen de afgelopen decennia een machtselite waarbinnen ze vijanden, bondgenoten, vrienden en familie van elkaar zijn geweest.

De shi’ieten en deels ook armere christenen en sunnieten waren tot dusverre ver verwijderd van de macht. De shi’ieten waren traditioneel een armere klasse in het land. De politieke strijd die nu speelt is ook een gevecht van een opkomende klasse tegen een gevestigde elite, al zitten er machtige families én voorvechters van de armen in beide groepen. Allemaal zeggen ze ‘de Libanezen’ te vertegenwoordigen, maar concentreren ze zich voornamelijk op hun eigen sektarische groep of maatschappelijke klasse.

Ali Hamdan, de politiek adviseur van Amal, wil vooral dat niet langer met twee maten wordt gemeten. „Alles wat wij doen is slecht, en wat zij doen is goed. Maar wij vertegenwoordigen een groot deel van de bevolking, daar moet ruimte voor komen. Dat leidt tot spanningen, maar uiteindelijk ook tot een nieuwe verstandhouding.” Hoe die nieuwe verstandhouding gaat uitpakken, is nog niet bekend.