Goede manieren zijn altijd een kunst geweest

In Informalisering (Bert Bakker, €29,95) laat socioloog Cas Wouters overtuigend zien hoe ongedwongenheid niet tot simpele bevrijding van gedrag heeft geleid, aldus Ger Groot. Zie pagina 3.

In Informalisering (Bert Bakker, €29,95) laat socioloog Cas Wouters overtuigend zien hoe ongedwongenheid niet tot simpele bevrijding van gedrag heeft geleid, aldus Ger Groot. ‘Goede manieren zijn altijd een kunst geweest. Ze zijn een mens nooit van nature komen aanwaaien en hebben die natuur altijd geprobeerd te kneden en te temmen: precies daarom waren het goede manieren. Maar die kunstmatigheid moest tegelijk zo goed mogelijk worden verhuld. Wie écht wist hoe het hoorde, toonde dat alsof het vanuit zijn eigen, tweede natuur kwam.’

‘Die paradox van de ‘natuurlijke manieren’ is een van de vele die voorbijkomen in het boek Informalisering, waarin Wouters beschrijft hoe sterk de omgangsvormen in de afgelopen honderd jaar veranderd zijn. Dankbaar maakt Wouters gebruik van de talrijke etiquetteboeken, afkomstig uit Nederland, Duitsland, Engeland en de Verenigde Staten, die in de afgelopen eeuw verschenen zijn.

Dat betekent dat Wouters zijn blik beperkt heeft tot het noordelijk gedeelte van Europa en haar uitloper in de VS: stuk voor stuk landen met een protestants ethos. Maar zelfs in hun relatieve eenvormigheid weet Wouters intrigerende verschillen tussen de nationale etiquettes naar voren te halen.’