Zeldzaam nieuws

Heel soms ontwaren we onvermoede diepten van menselijke verdorvenheid.

Soms kun je nieuws al maanden, járen van te voren zien aankomen. De laatste twee weken hebben we een overdaad aan dat soort gepland nieuws gehad. De ‘moetjes’, die je als krant, televisiezender of website nu eenmaal niet kan overslaan: koninginnedag, de dodenherdenking, bevrijdingsdag. Bijna ieder jaar verlopen ze precies hetzelfde als het jaar ervoor, en toch willen we er ieder jaar weer opnieuw over horen. De belangrijke details – een roze jurk of een blauwe? Koekhappen of toch maar niet?

Er is nog een categorie lange-baan-nieuws: de grote mijlpalen. Zestig jaar Israël, de terugblik op mei 1968 – het stond al jaren geleden ingepland voor uw krant of televisieavond van vandaag. Daniel Cohn-Bendit had zijn beschouwingen al vijf jaar geleden kunnen schrijven, en misschien deed hij dat ook wel.

Als je er even bij stilstaat, is het eigenlijk verwonderlijk hoeveel van het dagelijks nieuws bij nader inzien volstrekt voorspelbaar is. De verslagen van sportwedstrijden – variaties op een thema in enen en nullen. (Goed, de hogere esthetiek van het voetbal is aan mij niet besteed, moet ik toegeven).

Sommige zaken zijn weliswaar niet tot op het moment nauwkeurig te voorspellen, maar zullen onvermijdelijk vroeger of later aan de orde komen. Bent u beroemd, op leeftijd en had u altijd al willen weten wat er op uw begrafenis over u zal worden gezegd? Probeer dan eens een blik te werpen op de map necrologieën in het computersysteem van een landelijk dagblad. Tien tegen een dat u er al in staat.

Dan is er de vaste prik van de twee- drie- of vijfjaarlijks lopende onderzoeken, zoals de diverse Emancipatiemonitoren waaruit steevast blijkt dat het nog altijd beroerd gesteld is met de arbeidsparticipatie van de Nederlandse vrouw. Plus ça change, om even bij Parijs te blijven.

Hetzelfde geldt voor de eeuwige wederkeer van de discussie rond integratievraagstukken. PvdA-politici met niet-Nederlandse achternamen die de partij schaamrode kaken bezorgen vanwege alweer een onhandige uitspraak over homo’s, de Armeense genocide of de vrijheid van meningsuiting. Of de uitlatingen van Wilders en de collectieve kramp die er als een Pavlovreactie op volgt: het is een schaakspel met steeds dezelfde zetten. We trekken een blik deskundigen open van een vertrouwd merk, en dat de verontwaardiging maar hoog mag oplopen.

De journalist is soms een Sisyphus, die steeds weer dezelfde steen naar boven moet rollen, om de volgende dag weer helemaal opnieuw te beginnen. Daarmee wil ik niet zeggen dat het onnodig is om dit nieuws te brengen – in tegendeel, het is een van de belangrijkste taken van de media. En de duivel schuilt vaak in de kleinste details. Voetballen met kransen, of dit jaar toch maar niet? Ook gaap-nieuws kent zijn verrassingen, berichten met een hoog ‘WTF’ (what the fuck?!) gehalte. Kijk naar Balkenende’s kruistocht tegen het weekblad Opinio vanwege het publiceren van een parodie. Typisch Balkenende, denk je, maar o zo onnodig. Of de knullige pogingen van staatssecretaris Bussemaker tot geschiedsvervalsing. Typisch PvdA, denk je, maar o zo onnodig.

Nieuws waar je echt van opkijkt is zeldzaam. Is het nieuws al schokkend en niet te voorzien, dan ligt het meestal toch nog binnen de grenzen van het voorstelbare. De overstromingsramp in Birma is een typisch voorbeeld. Lullig natuurlijk, hebben die mensen al zo’n regime en ook nog dit, maar overstromingen zijn in die contreien niet ongebruikelijk. Het verhaal van de 56-jarige postbode uit Zaamslag die op Koninginnedag werd doodgeslagen met een klauwhamer, is een gruwelijke tragedie, maar het is bepaald niet het eerste geval van zinloos geweld in Nederland. Zelfs de doorlopende saga van Madeleine McCann had iets voorspelbaars. Afschuwelijk, tragisch, maar kinderen verdwijnen aan de lopende band. De welgestelde, middle class ouders van Madeleine waren alleen handiger in het inschakelen van pers en publiciteit dan de meeste andere ouders. In diezelfde zomer verdween aan dezelfde kust een klein Spaans meisje uit een arme zigeunerfamilie, maar de belangstelling van de pers was nihil. Zijn we verrast? Nee, we zijn niet verrast.

Maar toen was er der Fritzl. Hadden we dit verwacht? Nooit. Hadden we het zelfs maar kunnen verzinnen? Niet in de verste verte. Deze categorie nieuws is zo zeldzaam dat je er even stil van wordt. Noch de overvolle mei-kranten, noch de Oostenrijkse regering of de oppassende burgers van Amstetten zaten hier op te wachten. Het verhaal dwóng aandacht af omdat het nieuwe, onvermoede diepten van menselijke verdorvenheid blootlegt. Het roept hetzelfde ongeloof op als de vliegtuigjes die zich in de WTC-torens boorden: met eigen ogen gezien en toch niet te bevatten. Het is hetzelfde ongeloof dat Lee Miller verwachtte toen ze in 1945 haar fotoreportage over Buchenwald en Dachau naar de Amerikaanse pers stuurde. ‘Believe It’, was de kop die ze aan het stuk gaf, alsof de foto’s op zich niet genoeg waren.

Fritzl leert ons iets nieuws over het monsterlijke in de mens, iets wat we eigenlijk alleen maar kennen uit de sprookjes en mythen. De koningen uit de sprookjes van Grimm, die met ijzeren regelmaat hun dochters opsluiten, verbannen of anderszins het leven zuur maken. En dan de details. De moeder die zich niet afvraagt bij welke ‘sekte’ haar dochter beland is, of wat haar man nachtenlang in de kelder doet. Het eten dat Fritzl volgens de buren met kruiwagens vol naar binnen reed. De honderden kilo’s zware deuren die hij installeerde, ogenschijnlijk helemaal alleen. De huurders die een vreemd geklop hoorden vanuit de kelder. De elektriciteitsmeter die maar opliep terwijl alle apparaten uitstonden. De bevallingen. The mind boggles.

Hoe deed die man dat toch, vroegen columnisten Abrahams en Van ‘t Hek zich in geveinsde bewondering af over ’s mans doe-het-zelf handigheid. Hier rest inderdaad alleen inktzwarte satire. En verder natuurlijk de vraag: hoeveel meer kelders?

Corine Vloet