ABN Amro zocht slimme politici

Redacteur NRC Handelsblad

ABN Amro zoekt slimme beleggers. ABN Amro adverteert alsof haar leven er van afhangt, maar Dé Bank bestaat niet meer. Beetje verwarrend. Zo is de vrije markt: je moet zelf opletten, ondanks bijsluiter en beleggersprofiel. Het vlaggeschip van de Nederlandse financiële industrie is gezonken. Minister van Financiën Wouter Bos legde deze week uit waarom hij en de premier op hun handen bleven zitten.

In een brief aan de Tweede Kamer schreef Bos donderdag dat op zijn tweede werkdag, 23 februari 2007, de president van de Nederlandsche Bank, Nout Wellink, al op de stoep stond. Het agressieve Londense beleggingsfonds TCI had de Raad van Bestuur van de bank net de brutale brief gestuurd die het drama in beweging zou brengen. Van een overname of fusie was formeel nog geen sprake, maar ABN Amro was ‘in play’.

De temperatuur op de beurs en in de bestuurlijke binnenkamers steeg met de dag. Volgens de Bos-brief vroeg Wellink op 6 maart aan de minister van Financiën of hij politieke steun wilde geven aan een fusie tussen ABN Amro en ING. De twee rivalen hadden al eerder gekeken of samengaan voordelig zou zijn. Deze keer was het niet bij kijken gebleven. De president van de nationale bank was kennelijk van mening dat totstandkoming van een Europees meetellende Nederlandse bankreus geboden was.

Wellinks poging steun van het kabinet te krijgen voor deze nationale aanpak was begrijpelijk, maar de urgentie ongebruikelijk. De top van de Nederlandse politieke – en zakenwereld staat in permanent informeel overleg, iedereen weet ongeveer alles. Politiek en bedrijfsleven hebben ieder hun eigen domein, maar grote stappen worden zelden gezet zonder dat men zich verzekerd weet van voldoende steun bij andere relevante bewoners van Hotel Polderpracht.

‘Afstemming’ is het beste woord om de beheerssystematiek van dit land te omschrijven. Probleemdempend, zo mogelijk oplossingsgericht. Maar die vertrouwde ‘insteek’ (het begin van ieder afstemmingstraject) schoot hier tekort. ABN Amro presteerde al jaren matig, de beurskoers stond als een ANWB-paddestoel langs het bospad. Iedereen die het spel van de activistische Angelsaksische aandeelhouders een beetje had gevolgd, wist dat ABN Amro-baas Groenink en zijn jagersvrienden nu prooi waren.

Wellink verkende de mogelijkheid van on-Nederlandse doortastendheid. Die turboafstemming is er niet gekomen. Bos en Balkenende hadden na jaren oppositierituelen onder leiding van mental coach Wijffels een coalitietaal ontworpen waarin het woord ‘samen’ bovendreef. Maar bij zo’n acute kwestie uit de wereld van het internationale zwerfkapitaal wonnen de instincten het van de samenlevingspoëzie uit Beetsterzwaag.

Bos onthulde donderdag in zijn brief dat hij Wellink had verzekerd dat hij bereid was zijn politieke steun te geven aan een intra-Nederlandse bankfusie. Maar de volgende zin demonstreert dat hij niet van plan was daar veel werk te maken. Hij wees het idee van de Nederlandsche Bank-president om met Groenink ‘bij de minister-president langs te gaan’ van de hand. De zaak kon toch met hem worden besproken? Kwestie van wettelijke taakverdeling. En een beetje territoriumbescherming?

In ambtelijk jezuïetenproza voegt hij er aan toe: ,,Daarnaast overwoog de minister van Financiën dat het onwenselijk zou kunnen zijn de minister-president in een positie te brengen waarvan op voorhand niet duidelijk was of die zou kunnen worden uitgelegd als ongeoorloofde bemoeienis met een aangelegenheid tussen private partijen.” Van politieke wil gesproken. Terwijl Socialisme&Democratie, Bos’ partijblad, deze week de strijdbijl tegen het superkapitalisme opneemt, laat hij de sprinkhanen grazen op de Zuidas.

In de hele wereld bewaken politieke leiders wat zij zien als het economisch belang van hun land. Dat doet Berlusconi op zijn manier met Alitalia, dat doet Washington met buitenlandse fusies of overnames van Amerikaanse luchtvaartmaatschappijen, dat doet Sarkozy door de nationale gasindustrie te laten bundelen. Wij dus niet. Industriepolitiek is taboe. Het RSV-trauma zit diep. Innovatiebevordering is het maximum, maar niet bij een concreet bedrijf – zie Fokker.

‘Level playing field’ is ook een zaak voor de minister-president. Balkenende belde met de vorige premier Berlusconi toen ABN Amro bij de overnamestrijd om Antonveneta nationalistisch werd gedwarsboomd. En met Poetin toen Shell half uit Sachalin werd weggepest. Zorgen om ‘het investeringsklimaat’ en ‘de hele financiële sector’ rekent hij zich ook tot taak. Maar twee private banken die al of niet met elkaar willen samengaan, daar ziet de premier geen rol in.

Ook los van de door Bos beschreven zorg over de schijn van betrokkenheid bij een zaak met mogelijke concurrentieverstoringsaspecten, had Balkenende bij ABN Amro geen zin in een soort bancaire oranjesfeer terecht te komen. Het is een verdedigbare opstelling, die doet denken aan wat Den Uyl me eens als zijn diepste overtuiging inzake Europese spelregels voorhield: wij als klein land moeten er door dik en dun aan vasthouden, we hebben niks anders, de grote landen kunnen altijd nog machtspolitiek bedrijven.

Het grote nadeel van politieke abstinentie in zo’n zaak als ABN Amro is dat nationale belangen onbehartigd blijven, zeker vergeleken met hoe menige Europese bondgenoot opereert. Men kan debatteren over wat op de lange termijn wijsheid is voor een kleine speler als Nederland. Maar ronduit verbluffend was deze zin in de Bosbrief van donderdag: ,,Nu onduidelijk was waar de gevraagde politieke steun uit zou moeten bestaan – anders dan informele, mondelinge steun aan de betrokken ondernemingen – was evenmin helder wat de toegevoegde waarde van een gesprek met de minister-president zou zijn.’

Ja, als je politiek geen rol toedenkt, laat het Torentje dan ook maar links liggen. Wie echter in de Nederlandse en Europese verhoudingen alles op alles wil zetten om zo’n nationale megafusie te laten slagen, bijvoorbeeld om hoogwaardige werkgelegenheid en de nationale financiële onafhankelijkheid te bewaken, zorgt als minister van financiën en minister-president, voormannen van de twee grote coalitiepartijen, dat je als één man optrekt. Maar er stonden al weer nieuwe berichtjes op ieders blackberry.

Wilt u reageren? Schrijf de auteur: opklaringen@nrc.nl of neem online deel aan de discussie op www.nrc.nl/chavannes. Bijdragen met achternaam en woonplaats worden geplaatst na beoordeling door de redactie.