Zoeken naar de andere Willeke

Denise Janzée filmde haar moeder, actrice Willeke van Ammelrooy, en samen voerden ze gesprekken die ze anders nooit hadden gevoerd. „Wanneer speelt ze, wanneer niet?”

Je zal maar documentaires maken en de dochter van Willeke van Ammelrooy en Leendert Janzée zijn. Je vader benam zich het leven toen je zes was en je moeder, de beroemde filmactrice, trouwde toen je puber was met een al even beroemde bariton, Marco Bakker.

In 1990 maakte Denise Janzée een documentaire over haar vader, vanavond is haar moeder aan de beurt. Janzée, in het dagelijks leven filmeditor, verzekert dat een volgend documentair project zich verder van huis zal afspelen.

Als rode draad in de film Mijn moeder, de actrice Willeke van Ammelrooy fungeert het zich voortdurend opmaken en afschminken van de hoofdpersoon. Denise Janzée is haar leven lang getuige geweest van de maskerades van haar moeder, maar wie gaat daar eigenlijk achter schuil? Die queeste voert de documentairemaakster naar opnames van films waarin haar moeder speelt en naar de archieven met oude opnamen van Van Ammelrooy. De sleutelscènes nam Janzée op in Frankrijk. Daar komen moeder en dochter, ondersteund door krekelgesnerp en baritongalm, nader tot elkaar.

Denise Janzée stelt in de film dat ze haar moeder maar één keer heeft zien huilen: op de begrafenis van haar vader. Maar in de filmfragmenten die ze selecteerde, zijn Van Ammelrooys waterlanders niet te stelpen. Wanneer speelt ze en wanneer niet, vraagt Janzée zich af. Waar zitten de diepste zielenroerselen van haar moeder? Dat leidt tot vragen als: „Heb jij wel eens nagedacht over het feit dat je als je je niet goed voelt je je liever terugtrekt en dat als je je goed voelt, dat je dan weer naar buiten komt, zeg maar? Heb je er wel eens over nagedacht dat het daardoor best wel moeilijk is om contact te krijgen? Met mij bijvoorbeeld.”

De actrice, na een geladen stilte die haar veelbetekenende blik onderstreept: „Ik wil mijn zwakte niet laten zien. Ik ben dan zó ont-zet-tend kwetsbaar. Als ik er al over praat, begin ik vol te lopen. Waarom in godsnaam! Waarom zit ik hier nou te huilen? Alleen maar omdat ik met die zwakte niet kan dealen.” Waarop de camera een Van Ammelrooy-traan registreert. Janzée: „Maar nu wel eerlijk en echt.”

De noodlottige aanrijding die haar stiefvader in 1997 veroorzaakte, wordt in de film niet expliciet genoemd. Wel het gevolg dat deze ‘dramatische gebeurtenis’ had voor de gemoedstoestand van Van Ammelrooy. Denise Janzée: „Over dat ongeluk wilde ik het niet hebben. Wel over de impact daarvan op het leven van mijn moeder. Het deed haar veel verdriet, net als de zelfmoord van mijn vader. Ik heb het wel aangestipt, want ik kon er natuurlijk niet omheen. Er gebeurde toen wel wat met haar, en ze trok zich terug. Het is moeilijk voor de omgeving als mensen dat doen. Ze geeft die eigenschap ook toe in de film. Marco zei na afloop van de première: ‘Zo is ze écht.’ En Willeke zei: ‘Zo wilde ik mezelf graag laten zien, maar dat is me nooit gelukt’.”

U zet de vele emoties die uw moeder in speelfilms laat zien af tegen de zuinige gevoelens die u zelf van haar kant ervoer.

„Bij het terugzien van de filmfragmenten kreeg ik bewondering voor haar enorme scala aan emoties. Die verborg ze in die zelfde perioden tegenover mij. In de documentaire laat ik een opname zien voor de film Brideflight. Je ziet daar hoe mijn moeder zich oppompt voor een droevig moment: ze leest in een brief dat een vriend is overleden. En je ziet hoe lang ze die emotie na de opname nog vasthoudt. Boosheid, treurnis; gevoelens die ze in werkelijkheid nauwelijks toonde. Dat is de essentie. En hoe ze zich wél bloot kan geven op een set, met twintig man om haar heen.”

De film heeft een onmiskenbaar therapeutisch slot.

„Zo ben ik er niet in gegaan. Al heb ik er wel wat van geleerd. Mijn moeder begint in de film over mijn ‘derde oog’, dat mij niet geschikt zou maken als actrice. Zij zegt dat ik daardoor te kritisch ben over mezelf. Dat vertelde ze me voor het eerst. Dat was een eyeopener. We voerden door deze film gesprekken die we anders nooit hadden gevoerd. Dat is mooi meegenomen. En de afwezige moeder uit mijn jeugd komt er duidelijk in naar voren. Het warme nest vond ik bij mijn oma en opa. Met mijn moeder is er altijd meer een vriendschapband geweest.”

Was de bedoeling van deze film om in het reine te komen met uw moeder?

„Nee, dat niet zozeer. Ik wilde mijn moeder laten zien zoals ze écht is. Een andere Willeke dan we gewend zijn. Je ziet haar kwetsbare kanten. Naarmate ze ouder wordt, laat ze meer van zichzelf zien. Maar nog altijd lacht ze moeilijke dingen weg. Ik wilde er geen gebabbel-aan-de-keukentafel-film van maken. En ik hoefde niet nog verder te wroeten. Als we behoefte hebben verder te praten, doen we dat samen wel. Daar hoeft de kijker niet bij te zijn.”

Mijn moeder, de actrice Willeke van Ammelrooy, Ned. 2, 22.50-23.40u.