Onheilspellend geniaal

Scène uit ‘Angst’

Angst Regie: Gerald Kargl. Import dvd (epix-video.de). Duits gesproken niet ondertiteld

€ 19,99 ****

Voordat mensen gingen denken dat Oostenrijk een eng land was door de werkelijkheid van types als Fritzl en Priklopil, de ontvoerder van Natascha Kampusch, en de fictie van filmmakers als Michael Haneke (Funny Games) en Ulrich Seidl (Import/Export) – zag in 1983 al de film Angst het licht. Het is een film over een seriemoordenaar, maar niet een zoals er al zoveel zijn gemaakt.

Regisseur Gerald Kargl schreef samen met de Oscar-winnende cameraman Zbigniew Rybczynski het scenario naar de waargebeurde zaak van de Salzburger lustmoordenaar Werner Kniesek. Door de camera om de nek van hoofdrolspeler Erwin Lederer te binden (een truc die later door Darren Aronofsky in Pi zou worden herhaald) dringen we diep binnen in de verstoorde en verstorende realiteit van een man die uit moorden gaat.

In een interview met de Duitse horrorregisseur Jörg Buttgereit op de dvd vertelt Kargl dat het wat hem betreft bij nader inzien allemaal wel wat minder gewelddadig had gemogen. Men is dus gewaarschuwd.

Angst verlustigt zich desondanks niet in geweldspornografie en reinigt niet de ziel door de toeschouwer met zijn eigen nachtmerries te confronteren. De film vraagt begrip noch zoekt hij naar een verklaring. Angst verbaast zich niet eens meer over de onbegrijpelijke banaliteit van het kwaad.

Het is een film die zich onttrekt aan de gebruikelijke kwalificaties. Hij ademt een zweem van onheilspellende genialiteit. En ja, hij is spannend en beangstigend en dichter dan dit zul je niet snel komen bij het besef dat slechtheid niet Bijbels verheven, maar menselijk kleinzielig is. Misschien is je neerleggen bij dat onbegrip een begin van begrip.

De dvd-versie die er vorig jaar van Angst is uitgekomen maakte een einde aan het jarenlang niet beschikbaar zijn van de film. Om te beginnen werd hij, op een paar lovende kritieken na, in eigen land doodgezwegen en in veel Europese landen verboden. Een Belgische distributeur durfde het in de begindagen van het home entertainment aan om er een videoversie van op de markt te brengen. Zo kreeg de film langzamerhand de cultstatus die hij nu heeft.

Die werd nog eens versterkt toen de Oostenrijkse regisseur Michael Haneke doorbrak met Funny Games (waarvan de Amerikaanse remake eind mei in de bioscopen komt). Angst maakt duidelijk waar Haneke de mosterd heeft gehaald. De film heeft gewerkt als een verloren profetie over de pathologie van de buitenwijken.