Een heerlijke detective

Elke woensdagavond valt er een dooie. De Britse whodunnit- detectiveseries van de KRO zijn razend populair, en worden al jaren herhaald. Inspecteurs Frost, Dalziel&Pascoe, Lynley en Morse wisselen elkaar seizoen na seizoen af.

Als je de criminaliteitscijfers naast elkaar zou leggen, blijkt een idyllisch Engels dorpje als Mid-summer een stuk gevaarlijker te zijn dan de grote stad Rotterdam. Want in Midsummer vallen de slachtoffers bij bosjes voor de voeten van rechercheurs Barnaby en hulpje Troy (later Jones).

Nog onwaarschijnlijker zijn al die amateurdetectives die tijdens hun weekendtripjes altijd heel toevallig worden geconfronteerd met een dode en altijd de moordenaar weten te ontmaskeren. Het zijn upperclass stereotypen met veel vrije tijd zoals Jessica Fletcher in Murder, She Wrote. Waar ze ook verschijnt, ze struikelt er over een lijk en een onbekwame politie-inspecteur, en moet de boel weer zelf oplossen. Detectives dus waar de wetshandhavers niet de hoofdrol spelen in de oplossing van het moordmysterie.

Miss Marple, Agatha Christies dame op leeftijd, stuitte zo minstens twee keer per jaar op een ontzield lichaam en wist altijd geheel op eigen kracht de dader te ontmaskeren. Mannen zijn in deze typecasting vaak geestelijken, met als oergeestelijke broeder William van Baskerville, in De Naam van de Roos van Umberto Eco. Tv-seriegeestelijken zijn toch vooral mannen met te veel vrije tijd en te vaak een stoffelijk overschot in hun gemeenschap, zoals Father Dowling, Cadfael en Father Brown. Daarnaast zijn er nog de detectives die door nabestaanden van slachtoffers zelf worden ingeschakeld bij het moordonderzoek: Sherlock Holmes of Batman. Op die manier wordt het ongeloofwaardige toevalligheidsaspect enigszins ondervangen.

Een andere manier om die toevalligheden te vermijden is de amateurdetective zijdelings betrokken te laten zijn bij het politie-optreden, maar niet de rol van hoofdverantwoordelijke geven voor het oplossen van de zaak. Een eigengereide advocaat bijvoorbeeld, zoals Perry Mason. Maar opvallend vaak zijn het ook eigenwijze hoogopgeleide vrouwen. Die dan dienstdoende patholoog- anatoom zijn, maar ook uitstekend in staat de hele moordzaak alleen op te lossen. Sam Ryan in Murder Suspects is er zo een.

En Tora Guthrie. In de literaire thriller Offerande van S.J. Bolton vindt ze als verloskundige op de Shetland-eilanden in haar achtertuin een lijk. Dat kun je netjes melden aan de politie. Maar je kunt ook 353 bladzijden lang lekker op onderzoek uit, en enorm in de problemen raken omdat je te maken krijgt met een hoogst corrupt politieapparaat. Uiteindelijk blijk je dan de enige te zijn die het raadsel tot een goed einde kan brengen. Fantastisch vermaak, heerlijke tijdsbesteding.