Statistici: sterfte probiotica onnodig hoog

In het Nederlandse onderzoek waarin ernstig zieke patiënten overleden door een experimenteel middel met probiotica, zijn fouten gemaakt in de statistische bewerking. Daardoor werd het onderzoek ten onrechte doorgezet. Als het was afgebroken, zouden minder mensen overleden zijn.

Dat zeggen hoogleraar statistiek Richard Gill (Leiden) en medisch statisticus Hubert Schouten (Maastricht). Gill gaf gisteren aan de wiskundefaculteit van de Universiteit Utrecht een lezing over zijn analyse.

De leider van het onderzoek, hoogleraar chirurgie Hein Gooszen, zegt op de zienswijze van de twee statistici: „Ik waag het te betwijfelen. Het is hun mening tegenover de onze.”

In het onderzoek, in februari gepubliceerd in het vooraanstaande medische tijdschrift The Lancet, kregen driehonderd ernstig zieke patiënten een experimenteel preparaat met ‘probiotische’, dus heilzaam geachte bacteriën. De patiënten, behandeld in vijftien Nederlandse ziekenhuizen, hadden een acute alvleesklierontsteking. Uiteindelijk overleden echter meer mensen die probiotica kregen toegediend, dan mensen die een nepmiddel hadden gekregen.

Aanvankelijk oogstten de onderzoekers lof omdat voor het eerst duidelijk was aangetoond dat probiotische bacteriën niet altijd onschadelijk zijn, althans niet bij ernstig zieke patiënten.

Statistici Gill en Schouten hebben echter kritiek op de uitvoering van de zogeheten interimanalyse. Zo’n tussentijdse toets geldt in medisch onderzoek met ernstig zieken als gepast: hij laat hetzij zien dat de probiotica werken, hetzij dat dat in de studie niet kan worden aangetoond.

Maar de wiskundige techniek die daarvoor nodig is, is door de analisten verkeerd geïnterpreteerd, zeggen de statistici. Daardoor is het onderzoek na deelname van 184 patiënten nog maanden voortgezet, terwijl er geen kans meer was uiteindelijk te bewijzen dat toediening van het preparaat beter was dan niets doen. Destijds tekende zich, bleek achteraf, een verschil af in het nadeel van de patiënten die probiotica toegediend kregen. Maar doordat de verkeerde wiskundige techniek is toegepast, bleef dit onopgemerkt, aldus de statistici.

Schouten betwijfelt overigens of de fout te vermijden was: „Achteraf is het altijd makkelijk praten. En meestal wórdt niet eens een interim-analyse gedaan. Maar we moeten wel nagaan wat we hiervan kunnen leren.”

Probiotica: pagina 11