Socioloog: klimaat nieuw bindmiddel voor Europa

Volgens de Duitse socioloog Beck, adviseur van de Franse regering, kan strijd tegen klimaatverandering Europeanen samenbinden in een nieuwe Europese identiteit.

Klimaatpolitiek kan de oplossing zijn voor een van de problemen van Europa: de strijd tegen klimaatverandering kan Europeanen mobiliseren en samenbinden en zo bijdragen aan de opbouw van een Europa van burgers. „We hebben een ecologische bestorming van de Bastille nodig.”

Dit betoogde de vooraanstaande Duitse socioloog Ulrich Beck gisteren tijdens de jaarlijkse Schumanlezing in Maastricht. Beck adviseerde Frankrijk, dat deze zomer het voorzitterschap van de Europese Unie op zich zal nemen, klimaatverandering hoog op de agenda te zetten.

Beck (63) is als hoogleraar verbonden aan de Universiteit van München en de London School of Economics. Hij brak door met zijn boek Risikogesellschaft (1986), waarin hij wijst op de gevaren die de moderne industriële samenleving bedreigen.

Europa moet volgens Beck een leidende rol op zich nemen in de strijd tegen klimaatverandering. Het zou de EU ingrijpend kunnen veranderen. Omdat alle Europeanen bedreigd worden door een veranderend klimaat, zouden Europeanen gezamenlijk aan die strijd kunnen deelnemen. Op die manier zou Europa een gemeenschap van emoties kunnen worden.

Europa is kosmopolitisch geworden, betoogt Beck in zijn laatste boek The Cosmopolitan Vision uit 2006. Grenzen in Europa zijn al lang vervaagd, net als traditionele culturele verbanden. Problemen als immigratie, terrorisme en klimaatverandering vereisen bovendien internationale oplossingen.

Volgens de socioloog biedt de traditionele, nationale manier van denken Europa twee ongewenste alternatieven: of federalisme, of een federatie van staten. Maar in een kosmopolitisch Europa hoeven de EU en de natiestaten elkaar niet uit te sluiten. Beck pleit voor de acceptatie van diversiteit. „Niet alles hoeft geharmoniseerd te worden, nationale verschillen hoeven elkaar niet in de weg te zitten.”

Als nationale verschillen blijven bestaan, hoe ontstaat dan een Europese identiteit?

„Het concept ‘identiteit’ is een val, het wordt te eenzijdig geïnterpreteerd. Het gaat er juist om dat Europeanen een Europees leven leiden. In Frankrijk wonen, in Duitsland werken, en vijf Europese talen spreken: het kan tegelijkertijd. De Europese identiteit is culturele polygamie, geen monogamie, het is toegestaan om als Duitser een liefdesaffaire te onderhouden met de Franse cultuur.”

Kan die Europese manier van leven Europeanen binden?

„Ik vraag me zelf vaak af hoe Europa een gemeenschap van emoties kan worden. Europa heeft niet veel macht, geen leger, geen politie. Mensen zullen niet willen sterven voor Europa, zoals ze dat voor de natiestaten deden. Wat ons kan binden is de gezamenlijke zoektocht naar een sociaal Europa, en naar een veilig Europa. De EU zou aan deze zoektocht kunnen bijdragen door tegen klimaatverandering te strijden.”