Ramp Birma bedreigt de rijstmarkt

Voor de cycloon verwachtte Birma rijst te exporteren, nu moet het vrezen voor tekort.

Ook de voedselzekerheid in andere landen loopt gevaar.

Cycloon Nargis heeft zaterdag waarschijnlijk niet alleen honderdduizend mensenlevens gekost en een miljoen Birmezen dakloos gemaakt, maar ook de rijstoogst grotendeels verwoest. Hoewel de schade in het gebied nog niet volledig in kaart is gebracht, meldde het Wereldvoedselprogramma (WFP) van de Verenigde Naties gisteren „bezorgd” te zijn over de oogst in de Irrawaddy-delta. Ook in het district Bago wordt rekening gehouden met grote verliezen, omdat daar de oogst nog niet was binnengehaald.

De Irrawaddy-delta en Bago vormen met 65 procent van de landelijke productie de rijstschuur van Birma.

Het door militairen geregeerde land zal nu misschien zelf rijst moeten importeren. Dat zorgt voor nog meer nervositeit op de internationale rijstmarkt dan er al was. De exploderende rijstprijzen staan al maanden bovenaan de agenda van Aziatische wereldleiders. Dagelijks onderhandelen zij met elkaar over im- en export van honderden miljoenen kilo’s.

De verwachting was dat Birma dit jaar rijst zou overhouden voor de export. De FAO, de voedsel- en landbouworganisatie van de VN, ging uit van een flinke productietoename waardoor het land dit jaar een half miljoen ton zou kunnen exporteren.

Birma had enkele tientallen tonnen rijst beloofd aan Sri Lanka en Bangladesh, maar onderzoekt nu of het die nog wel kan missen. „Waarschijnlijk zullen er in de komende anderhalf à twee jaar ongelooflijke tekorten ontstaan”, voorspelde de in Birma gespecialiseerde Australische econoom Sean Turnell.

De dreiging dat ook Birma zich als koper op de krappe internationale rijstmarkt moet melden, kan de prijs verder doen stijgen. Per jaar wordt slechts dertig miljoen ton rijst op de internationale markt verhandeld; elke verandering in exportbeleid zorgt voor grote stress bij landen die afhankelijk zijn van de import, zoals Bangladesh en de Filippijnen.

Zo verschijnt president Arroyo van de Filippijnen bijna dagelijks in de media om burgers op de hoogte te houden van rijstdeals die ze met buurlanden heeft gesloten.

Ook in Birma zelf is de voedselvoorziening door de cycloon onzeker geworden. Het WFP zegt in de belangrijkste stad Rangoon, die ook zwaar getroffen is, 930.000 ton rijst in opslag te hebben, aldus Reuters. De voedselorganisatie wil die hoeveelheid verder vergroten. De lokale prijs van rijst was sinds 2004 al verdubbeld, volgens het in Thailand gevestigde blad The Irrawaddy.

Hoewel er genoeg voedsel wordt verbouwd, werd er ook voor de cycloon al honger geleden in Birma. Het WFP schreef eerder dat de binnenlandse distributie een probleem is; er zijn regio’s waar lokale autoriteiten een vrij verkeer van mensen én voedsel verhinderen. Diverse regio’s in Birma ondervinden de gevolgen van de gespannen verhouding tussen de junta en minderheidsgroeperingen.

Vorig jaar was Birma het land dat de meeste rijsthulp van het WFP ontving. En dat terwijl Birma de grootste rijstexporteur ter wereld was, tot het land in 1948 onafhankelijk werd van Groot-Brittannië. Toen het leger in 1962 de macht greep, voerde het land nog 1,7 miljoen ton rijst uit. Maar onder het repressieve, militaire bewind slaagde het er niet in de productie per hectare op te voeren. Het vergroten van het landbouwareaal tot 6,3 miljoen hectare – anderhalf keer Nederland – zorgde voor een verhoging van de totale productie. Vorig jaar produceerde Birma volgens het Amerikaanse ministerie van Landbouw 11,3 miljoen ton (geslepen) rijst. Maar behalve de productie is ook de bevolking in de afgelopen tien jaar gegroeid, waardoor er niet veel overblijft.

Intussen maakt de Birmese oppositie in ballingschap zich zorgen over een nieuwe trend. Activisten brachten onlangs een rapport uit over plannen van de junta om ruim drie miljoen hectare vol te planten met de giftige Jatropha curcas (schijtnoot) wegens zijn laxerende werking – voor de productie van biodiesel. Dit om olieschaarste in het land tegen te gaan. Inwoners zouden met geweld gedwongen zijn de schijtnoot te planten, ook op landbouwgrond die eerst voor de rijstteelt werd gebruikt.

Lees het rapport over de biobrandstof via nrcnext.nl/links