Ehm, bedankt...?

De schrijver J.J. Voskuil is dood. Zijn voormalige werkgever, het Meertens Instituut, schreef het volgende in een overlijdensadvertentie: ‘Na zijn pensionering heeft Voskuil het instituut op onnavolgbare wijze geportretteerd in de monumentale romancyclus Het Bureau.’ Als je Het Bureau hebt gelezen, weet je dat over deze zin lang vergaderd is. En het moet gezegd, het is een juweel van een compromis. ‘Onnavolgbaar’: dat betekent nou niet bepaald dat je Het Bureau goed vond, alleen dat je denkt dat het geen tweede keer geschreven zou kunnen worden. Een seriemoordenaar kun je in zekere zin ook nog wel onnavolgbaar noemen. ‘Monumentale romancyclus’; dat kan ook gewoon worden uitgelegd als ‘heel groot’, en daar kan niemand het mee oneens zijn.

Eigenlijk zijn ‘onnavolgbaar’ en ‘monumentaal’ allebei voorbeelden uit de rijke collectie van Beledigende Complimenten. Beledigende Complimenten zijn complimenten waarvan je achteraf alleen maar denkt: ‘Ehm, bedankt...?’ Bijvoorbeeld: ‘Leuk, dat korte haar! Veel minder sloom dan eerst!’ Eerst was je blijkbaar sloom, dat weet je dan nu. Of deze: ‘Zo knap hoe je toch gewoon door blijft gaan met je toespraak, terwijl er niemand reageert!’. Of: ‘Weet je wat zo leuk is aan jou? Dat je volgens mij helemaal niet zít met die grote neus van je!’

Het erge aan het Beledigende Compliment is dat een reactie onmogelijk is. Want er werd zogenaamd iets positiefs gezegd. Dus keert de reactie zich naar binnen. ‘Maarten voelde hoofdpijn opkomen’, zou Voskuil zelf schrijven.

De varkens hadden trouwens ook een advertentie voor J.J. Voskuil geplaatst, ze waren ‘diep treurig om het overlijden van hun beschermer’. Dat was tenminste duidelijk. Tevens bleek maar weer eens wat een intelligente dieren dat eigenlijk zijn, varkens, dat ze begrijpen dat hun beschermer dood is, en dat ze daar dan ook nog treurig over zijn.