Een aimabele Limburger

Hemdsmouwen, biertje en bitterballen. Dat typeerde de oud-fractieleider van de PvdA.

En een politiek denker, met soms een prikkelend essays.

Thijs Wöltgens overleden. Op 3-4-2008 nog in Apeldoorn gefotografeerd bij dag vd internationale handel voor Kamer van Koophandel. foto eric brinkhorst Brinkhorst, Eric

Thijs Wöltgens heeft zijn droom waargemaakt. Toen hij in november 1989 fractieleider van de PvdA werd, koos de parlementaire pers hem meteen maar tot politicus van het jaar. Hij was een verademing: een aimabele sociaal-democraat met humor en met relativeringsvermogen.

Was hij daarmee ook een potentiële partijleider? Zelf dacht Wöltgens van niet: fractievoorzitter was meer dan genoeg werk, vertrouwde hij een vriend toe. Liever was hij burgemeester van een middelgrote provinciestad, met een ijverige, ambitieuze wethouder voor het bestuurswerk en een chauffeur die zijn doos sigaren droeg. Het burgemeesterschap van Kerkrade (dat vervulde hij tussen 1994 en 2000) was in zijn optiek een passende apotheose van zijn politieke loopbaan.

Nationale bekendheid dankt Wöltgens aan zijn vier jaar als fractieleider van de PvdA: als punchbal tussen bewindslieden, partijvoorzitter en fractie, zo vatte hij het achteraf samen. Het was een moeizame overgangstijd voor de PvdA: na twaalf jaar in de oppositiebanken zat de partij weer eens in een kabinet en werd prompt medeverantwoordelijk voor een harde sanering van de verzorgingsstaat. Wöltgens ster daalde na 1990 snel: zijn loyaliteit werd voor serviliteit versleten, zijn onverstoorbaarheid voor luiheid. Zijn onverwoestbare optimisme begon potsierlijk aan te doen.

Hij haalde het, met moeite. De harde ingreep in de WAO en Ziektewet van juli 1991 ervoer Wöltgens als zijn zwartste tijd: de achterban liep weg, fractieleden rebelleerden, er was een verhulde couppoging tegen Kok.

Vanwege zijn goedmoedige uitstraling en zijn postuur verwierf hij zich de bijnaam ‘Beertje Colargol’, een figuur uit een tv-serie uit de jaren zeventig. Maar er werd wel naar hem geluisterd. Deels dankzij zijn loyaliteit kon Lubbers-III de rit uitzitten en Kok in 1994, een verkiezingsnederlaag ten spijt, als premier van Paars de annalen ingaan. De moegestreden Wöltgens verliet met opgeheven hoofd het Binnenhof.

Wöltgens was een macro-econoom die in de jaren tachtig alternatieve begrotingen foutloos doorrekende op de achterkant van een sigarendoosje, een scherp analyticus en een essayist, en een humoristisch spreker, ondanks zijn zachte ‘g’ en neiging tot mompelen. Wöltgens was ook een chaoot met geringe geldingsdrang, een bijna karikaturale Limburger: in hemdsmouwen, met een biertje, een schaal bitterballen en een asbak binnen handbereik.

De docent economie debuteerde in 1970 in de gemeenteraad van Kerkrade en kwam in 1977 in de Tweede Kamer. Daar bleek zich onder zijn jovialiteit en bourgondische charme weliswaar geen strateeg, wel een sluwe tacticus te verschuilen: anders was zijn ster niet zo snel gerezen in de toenmalige PvdA-fractie, rijk aan politieke straatvechters.

Consistent was hij minder. Zo gold hij begin jaren tachtig als een voorman van de ‘nieuwe realisten’: hij bepleitte loonmatiging, bezuinigingen op de staatsuitgaven en een harde aanpak van werklozen. Eind jaren tachtig was er een andere Thijs Wöltgens in beeld. In een tandem met de latere staatssecretaris Elske ter Veld – men sprak toen van ‘Thijske’ – ontpopte hij zich als geharnaste kampioen van de collectieve sector en sociale voorzieningen tegen realo’s. Om in 1989, toen de PvdA een coalitie smeedde met het CDA, zich weer te ontpoppen als woordvoerder van wat toen spottend ‘Nieuw Flinks’ heette. Het mes in de welvaartstaat, werklozen gedwongen laten solliciteren, minder ambtenaren. meer normen en waarden.

De afgelopen tijd was Thijs Wöltgens voorzitter van de raad van bestuur van de Open Universiteit van Kerkrade en voorzitter van de Vereniging Kamer van Koophandels, die soms prikkelende essays publiceerde. Want Wöltgens was ook een politiek denker die graag in retraite ging in zijn eigen bibliotheek, maar door zijn lichtvoetige optreden nooit echt dat statuur kreeg.

Lees het laatste opinieartikel van Wöltgens, dat onlangs in NRC Handelsblad verscheen via: nrcnext.nl/links