Dilemma’s bij pikante webfoto

Veel pubers realiseren zich niet dat de intieme filmpjes en foto’s die zij van zichzelf aan hyves, msn en sugababes aanbieden tot in lengte van jaren op het internet kunnen blijven circuleren.

De puberdochter had een nogal pikante foto geplaatst op Sugababes.nl, profielsite met ruim 300.000 leden. Nrc.next, met een oplage van toen nog 40.000, drukte die foto af bij een artikel over seksueel gedrag van jongeren op internet. Prompt klaagde de moeder nrc.next aan – zo’n foto is privé, die mag je toch niet zomaar publiceren?

Het is de grote paradox van ‘privacy’ op internet: alle activiteit is min of meer openbaar, maar door de anonimiteit en individualiteit wordt ‘internetten’ veelal als privé-aangelegenheid ervaren. Je doet het immers vaak alleen, in de geborgen en besloten omgeving van bijvoorbeeld je slaapkamer. En je kan een schuilnaam gebruiken, die je een gevoel van onaantastbaarheid geeft. Maar handige internetters kunnen die in veel gevallen toch weer koppelen aan jouw gegevens. En de beelden en informatie die je het web op stuurt, blijven daar in principe voor altijd en voor iedereen – van kwaadwillende exen tot toekomstige werkgevers – te zien.

VPRO-documentairemaakster Hansje van Etten vroeg zich af of jongeren zich dit wel realiseren, en startte daarom met Holland Doc het Privacy Project: Little Sister versus Big Brother. Op de site kunnen jongeren met foto’s en filmpjes verbeelden wat zij verstaan onder privacy. Sinds oktober zijn er 143 filmpjes en 260 foto’s geplaatst. Twaalf kunstacademies namen het project op in hun lesprogramma.

De inzendingen zijn in grofweg twee categorieën op te delen. In de ene treedt de toeschouwer binnen in andermans ‘privésfeer’: we bekijken een intieme handeling en ervaren emoties die bij voyeurisme horen. In de andere richt de camera zich op de toeschouwer: hoe beleeft die intieme informatie van een ander?

In Heren Toilet van Jolanda Jansen is een naakte vrouw een indringer in een urinoir. Ze schuift, in close-up, groot, bloot en roze, plat over de grond, de pisbakken op een armlengte afstand, haar blote voeten, billen, rug, stevig op de plakkerige vloer geplant. De vrouw hoort daar niet en dat heeft een bevreemdend effect. Bovendien horen wij haar zeker niet zo te zien. De angst om betrapt te worden (zij? wij?) is groot. Toch kijk je. Het is verslavend om iets intiems van een ander gade te slaan.

Jongeren die zichzelf op internet (hyves, msn, sugababes) ‘exposeren’, hebben niet het gevoel dat ze zich zo blootgeven als Jansen doet – dat bewijst ook het voorbeeld van de puberdochter. Toch openbaren ze verbijsterend veel intieme informatie. Kay Schuttel stuurde screenshots in van msn-conversaties die handelen over dronken worden en ‘met elkaar gaan’. De hyves-foto’s die ze laat zien tonen sexy poserende of met elkaar zoenende tieners. „Hoe wil je op het web gezien worden?” heeft Schuttel erbij gezet.

Het is een waarschuwing voor jongeren die zich niet realiseren dat ze door onbekenden kunnen worden gezien. Het idee dat de foto waarop jij straalbezopen een klasgenoot kust, over twintig jaar nog door iemand in Tokio kan worden bekeken, is zo absurd dat veel hyvers er de ogen voor lijken te sluiten. De toeschouwer van jouw beelden wordt zo een abstractie. Maar die toeschouwer is er wel degelijk, en het is interessant om te (laten) zien, hoe die informatie tot zich kan nemen, en wat voor beeld hij zich vormt van de afzender.

Studente Mette Sinke van de Academie St. Joost in Breda schetst in haar film een even komisch als indringend scenario. In het eerste deel van haar film houdt een klein meisje op de basisschool een spreekbeurt over Mette Sinke. Ze toont foto’s van haar ouderlijk huis en vertelt over haar leven. Even later zien we een oudere verzamelaar van ‘Mette Sinke-relikwieën’: hij toont trots haar gymnastiekdiploma en andere „originele documenten.” Met deze vondsten concretiseert Sinke geestig en effectief het abstracte idee van openbaar toegankelijke persoonlijke informatie. Zo kunnen anderen informatie over jou verzamelen, bewaren en delen. Zo kunnen ze zich een beeld van jou vormen dat afwijkt van hoe jij jezelf ziet. Omdat het toevallig Sinke is, en net zo goed ieder ander kan zijn, komt dat inzicht met een mokerslag. Elke moeder zou haar puberdochter dit filmpje moeten tonen, alvorens ze met haar foto op hyves of sugababes mag.

Bekijk de filmpjes op www.privacyproject.nl