Amsterdam Thuiszorg mag niet failliet

De financiële problemen van Amsterdam Thuiszorg dreigen de fusie met Cordaan te frustreren. Voor de zekerheid heeft Amsterdam Thuiszorg om extra geld gevraagd.

Tien maanden na de aangekondigde overname is het lot van Amsterdam Thuiszorg, een van de vijf grootste in zijn branche, nog steeds onzeker. Eind juni vorig jaar meldden Amsterdam Thuizorg en Cordaan, een grote Amsterdamse verpleeg- en verzorgingshuisexploitant, dat zij een fusie aangingen.

Op dat moment waren de financiële problemen van Amsterdam Thuiszorg (miljoenenverliezen, eigen vermogen onder nul) nog niet publiek bekend. Eerst ruimde de topman van Amsterdam Thuiszorg het veld. Vervolgens wilde concurrentiewaakhond NMa, de Nederlandse Mededingingsautoriteit, alleen akkoord gaan met de fusie als de dominante positie van Amsterdam Thuiszorg op de lokale markt zou worden gebroken. Daarvoor kwam een oplossing, doordat twee andere aanbieders van thuiszorg, Evean Groep en Zonnehuisgroep, een deel van de activiteiten zouden overnemen. Zij hebben een gewijzigd plan nu bij de NMa ingediend.

Maar de financiële tekorten zeuren door. Wordt dat nu de fusiebreker? Als de reorganisatie en de administratieve verbeteringen de komende weken geen resultaat blijken te sorteren, valt alsnog het doek, hebben de ruim 4.000 medewerkers te horen gekregen.

Vandaar dat Amsterdam Thuiszorg toch maar een formele steunaanvraag bij zorgcontroleur de NZa, de Nederlandse Zorgautoriteit, heeft ingediend. De NZa moet de marktwerking in de zorg in goede banen leiden. De voorganger van NZA, het College Tarieven Gezondheiszorg (CTG), had ook een steunloket. Zorginstellingen met financiële problemen konden geld krijgen. Dat gaat meestal om een paar miljoen euro per instelling. De voorwaarden: er moet duidelijk uitzicht zijn op herstel, de zorginstelling zelf moet ook een bijdrage leveren (bijvoorbeeld door bezuinigingen) en de verantwoordelijke bestuurders en raad van toezicht kunnen meestal maar beter vertrekken.

De NZa heeft de regels overgenomen. De afgelopen twee jaar is geen nieuwe steun verleend, zegt een woordvoerder. De steunregels stammen uit de periode van voor de invoering van vormen van concurrentie en keuzevrijheid in het zorgstelsel. De thuiszorg is deels geliberaliseerd, doordat gemeenten het huishoudelijk werk aanbesteden, met aanbieders over tarieven onderhandelen en aanbieders in heel Nederland actief kunnen worden. Steun aan één partij verdraagt zich slecht met concurrentie en marktwerking. En dat wordt nog duidelijker als de begunstigde van de steun een dominante marktpositie heeft. De steunaanvraag van Amsterdam Thuiszorg bij de NZa wordt, zoals dat verplicht is, ondersteund door zijn belangrijkste zorgverzekeraar, in dit geval Agis. Osira, een Amsterdamse verpleeghuiszorgaanbieder die ook thuiszorg is gaan doen, heeft zijn bezwaren tegen eventuele steun al kenbaar gemaakt bij de NZa, meldde eerder de website van het blad Zorgvisie.

In een ‘normale’ markt gaat een bedrijf zonder eigen vermogen failliet en kan de bewindvoerder vervolgens proberen nog levensvatbare delen te verkopen. Zorg is geen normale markt, als het al een markt is. De publieke belangen van de volksgezondheid kunnen groter zijn dan de private belangen van individuele aanbieders. De steun van de NZa is in principe gericht op het zeker stellen van continuïteit van de zorg, niet persé van de zorgaanbieder. Bij een dominante lokale partij als Amsterdam thuiszorg is dat verschil niet gemakkelijk aan te brengen. Bovendien hebben de NZa, het ministerie van Volksgezondheid en de grote zorgverzekeraars geen ervaring met reddingsacties in een situatie dat een grote aanbieder in een geliberaliseerde markt dreigt te moeten sluiten.

De ervaring elders in de economie, als centrale banken reddingsacties op touw zetten (Northern Rock in Groot-Brittannië, Bear Stearns in VS) of als gewone banken grote klanten proberen te redden is dat het als snel een onoverzichtelijke, modderige aangelegenheid wordt.

Maar de redding van Amsterdam Thuiszorg heeft natuurlijk ook een politieke kant. De thuiszorg is al het toneel van rechtszaken, dreigende ontslagen, aantasting van arbeidsvoorwaarden, grote verliezen en voortdurend rumoer van de oppositie in de Tweede Kamer.

Dan komt het dit kabinet dat meer concurrentie in de zorg wil introduceren wel heel ongelegen wanneer direct een fiks bankroet optreedt bij zo'n grote speler. Dat betekent dat de druk zal groeien om toch met geld over de brug te komen. Niet alleen voor minister Klink (Volksgezondheid; CDA), maar ook voor de gemeente Amsterdam en de zorgverzekeraars.