‘Kom van dat dak af’ betaalt zich niet uit

Brussel wil met een langere termijn van muziekrechten muzikantpensioenen betalen.

Maar de plannen stuiten op verzet vanwege ‘verborgen’ belang platenmaatschappijen.

Het plan zou de pensioenen van duizenden muzikanten uit de jaren vijftig en zestig veilig stellen. Want oude rockers en hun anonieme muzikanten, die bijdroegen aan de enorme ontwikkeling van de popmuziek in die tijd, dreigen hun oudedagsvoorziening kwijt te raken omdat rechten op hun muziek binnenkort verjaren.

Dit zei eurocommissaris Charlie McCreevy (Interne Markt) bij de presentatie van zijn plannen om de termijn van rechten op muziekopnames in de EU te verlengen van 50 tot 95 jaar. Voor de zomer moet er een definitief voorstel komen, waarna het Europees Parlement en de lidstaten zich erover moeten buigen. Maar er is verzet tegen de plannen.

Peter Koelewijn (67) is een van de muzikanten op wie McCreevy doelde. In 1960, op zijn negentiende, introduceerde Koelewijn de Nederlandstalige rock & roll met de klassieker Kom van dat dak af. De rechten op de opnames van dat nummer verlopen in 2010. Dan krijgt hij als muzikant geen geld meer als zijn nummer gedraaid wordt (zie inzet).

Koelewijn, die nog regelmatig op het podium staat, maakt echter bezwaar tegen de plannen om deze rechten te verlengen. „Achter de voorstellen zit een hele grote lobby van platenmaatschappijen, die hun inkomsten proberen veilig te stellen”, zegt Koelewijn op het terras van een restaurant in Utrecht. Zelf stelt hij er zijn pensioen niet mee veilig: Voor Kom van dat dak af krijgt hij zo’n vijfhonderd euro per jaar aan uitvoerende rechten. „Peanuts”, lacht Koelewijn.

Koelewijn neemt Kom van dat dak af als voorbeeld. De uitvoerende rechten zijn verdeeld tussen de platenmaatschappij, die 50 procent krijgt, en de uitvoerende muzikanten. Voor Kom van dat dak af waren dat Koelewijn zelf en zijn vierkoppige band The Rockets. „Dus de helft die voor de artiesten overblijft wordt nog eens door vijven gedeeld.” Hij wijst vervolgens op het later verschenen nummer KL204, waar dertig mensen aan meededen. „Hoeveel denk je dat ik daar aan over houd?” Het belang van de platenmaatschappijen om de rechten te verlengen is veel groter, zegt Koelewijn.

„De platenindustrie haalt in Brussel de artiest er altijd bij als rechtvaardiging voor het uitbreiden van rechten”, zegt Mireille van Eechoud, senior onderzoeker bij het Instituut voor Informatierecht van de Universiteit van Amsterdam. „Die artiesten lijken zieliger.” Net als Koelewijn betwijfelt zij of de plannen daadwerkelijk van belang zijn voor veel artiesten.

In opdracht van de Europese Commissie, het dagelijks bestuur van de EU, publiceerde het Instituut voor Informatierecht vorig jaar een rapport over het verlengen van de rechten op opnames. In hun conclusie schrijven de auteurs dat zij „niet overtuigd zijn door de argumenten om de termijn te verlengen”. 

Bij de presentatie van de plannen van McCreevy zei de verenigde muziekindustrie dat „creatieve inspanningen” ook na vijftig jaar moeten toebehoren aan uitvoerende muzikanten. John Kennedy, voorzitter van de koepel van platenmaatschappijen IFPI, voegde hier aan toe dat met het verlengen van de termijn „investeringen in talent worden gestimuleerd”.

In Londen is de Britse burgerrechtenorganisatie Open Rights Group een campagne gestart om het verlengen van de rechten tegen te gaan. Directeur Becky Hogge zegt dat „kunst en cultuur door toekomstige generaties vrij gebruikt moeten worden; dat doen filmmakers met toneelstukken van Shakespeare, en dat deed Disney met de sprookjes van Grimm”. Volgens haar heeft iedereen een toekomstig belang bij het vrijkomen van de rechten. „Dan kunnen er bijvoorbeeld documentaires gemaakt worden met die muziek.” Omdat dit belang echter erg onduidelijk is, weegt de lobby van de platenindustrie helaas veel zwaarder, zegt Hogge.

Een woordvoerder van eurocommissaris McCreevy reageert op de kritiek door te zeggen dat „de Commissie alle inbreng verwelkomt”. „Er wordt aan het voorstel gesleuteld, met de intentie om de rechten te verlengen.”

Bekijk de campagnesite van de Britse Open Rights Group tegen het verlengen van de rechten op www.soundcopyright.eu en de speech van McCreevy via nrcnext.nl/links