Hoe ontstaan planten en dieren vanuit het niets?

Als vervuilde natuurgebieden weer leefbaar worden, keren flora en fauna vaak terug. „Hoe weten planten en dieren dat en hoe spelen z e het klaar?”, vraagt Peter Beulink uit Alphen aan den Rijn.

Iedere plant heeft zijn eigen tactiek. Zaden kunnen bijvoorbeeld in de ‘zaadvoorraad’ van de bodem zitten. „Sommige blijven honderden jaren goed”, aldus Karlè Sýkora, vegetatie-ecoloog aan de Wageningen Universiteit.

Of de zaden komen van elders, vertelt Eric van Gerrevink, boswachter in Waterland boven Amsterdam. „Wij kunnen zien wat er twee jaar geleden in de aanbieding was bij het tuincentrum. Vogels eten de zaden daar op en schijten ze hier weer uit.” Een soort als moerasandijvie heeft geen vogels nodig om zich over lange afstanden te verspreiden. De wind neemt het pluis van de plant tientallen kilometers mee.

Bij de dieren zijn het vaak de jonge exemplaren die op pad gaan om een nieuw leefgebied op te eisen. Hun trek wordt vergemakkelijkt door ‘ecologische hoofdverbindingen’ tussen natuurgebieden aan te leggen. Gerrevink: „De vos kan hier tegenwoordig vanuit het duingebied onder de A9 door. Nu doet hij zich aan de andere zijde tegoed aan de zwaar gesubsidieerde grutto.”

Ook waterfauna kan op raadselachtige wijze opleven. Als je midden in een weiland een groot gat graaft dat volloopt met grondwater, kan er binnen enkele jaren zomaar vis in zwemmen. „Watervogels rommelen wat tussen de waterplanten”, zegt Han Walder van de Combinatie van Beroepsvissers. „Er blijven viseitjes aan hun poten kleven. In die nieuwe plas laten de eitjes weer los en daar komen ze dan uit.”

Zo was er eens een man die kostbare koikarpers voor zijn vijver had gekocht, vertelt Walder. De vissen verdwenen een voor een. De man liet een beroepsvisser een elektrovisserij uitvoeren, waarbij vissen verdoofd raken door stroom. Walder: „Er kwam een snoek van vijftig centimeter bovendrijven. Die man had een bosje waterplanten uit een meer in zijn vijver gezet. Daar hadden snoekeitjes tussen gezeten.”

Wilmer Heck