Cycloon Nargis bedreigt de hele rijstmarkt

Birma verwachtte dit jaar rijst te exporteren. Maar na de cycloon Nargis moet het vrezen voor grote tekorten, die ook de voedselvoorzie-ning in andere landen treft.

Satellietbeelden van de Irrawaddy-delta op 15 april (foto boven) en op 5 mei, respectievelijk voor en na het passeren van de cycloon Nargis. Het rode vierkant duidt Rangoon aan. Foto AFP Combination of two satellite images taken by the NASA MODIS program including photo-like natural color taken April 15, 2008 (L) before Cyclone Nargis and May 5, 2008 (R) after Cyclone Nargis hit the Irrawady region of Myanmar. According to the NASA MODIS website : "On April 15 (L), rivers and lakes are sharply defined against a backdrop of vegetation and fallow agricultural land. The Irrawaddy River flows south through the left-hand side of the image, splitting into numerous distributaries known as the Mouths of the Irrawaddy. The wetlands near the shore are a deep blue green. Cyclone Nargis came ashore across the Mouths of the Irrawaddy and followed the coastline northeast. The entire coastal plain is flooded in the May 5 image (R), Yangon (red rectangle) is almost completely surrounded by floods and muddy runoff colors the Gulf of Martaban turquoise. AFP PHOTO NASA/MODIS RESTRICTED TO EDITORIAL USE GETTY OUT AFP

Cycloon Nargis heeft zaterdag waarschijnlijk niet alleen tienduizenden mensenlevens gekost en een miljoen Birmezen dakloos gemaakt, maar ook de rijstoogst grotendeels verwoest.

Hoewel de schade in het gebied nog niet volledig in kaart is gebracht, meldde het Wereldvoedselprogramma (WFP) van de Verenigde Naties vandaag „bezorgd” te zijn over de oogst in de Irrawaddy-delta. Ook in het district Bago wordt rekening gehouden met grote verliezen, omdat daar de oogst nog niet was binnengehaald. De Irrawaddy-delta en Bago vormen met 65 procent van de landelijke productie de rijstschuur van Birma.

Het door militairen geregeerde land zal nu misschien zelf rijst moeten importeren. Dat zorgt voor nog meer nervositeit op de internationale rijstmarkt dan er al was. De exploderende rijstprijzen staan al maanden bovenaan de agenda van Aziatische wereldleiders. Dagelijks onderhandelen zij met elkaar over im- en export van honderden miljoenen kilo’s.

De verwachting was dat Birma dit jaar rijst zou overhouden voor de export. De FAO, de voedsel- en landbouworganisatie van de Verenigde Naties, ging uit van een flinke productietoename waardoor het land dit jaar een half miljoen ton zou kunnen exporteren.

Birma had enkele tientallen tonnen rijst beloofd aan Sri Lanka en Bangladesh, maar onderzoekt nu of het die nog wel kan missen. „Waarschijnlijk zullen er in de komende anderhalf à twee jaar ongelooflijke tekorten ontstaan”, voorspelde de in Birma gespecialiseerde Australische econoom Sean Turnell tegenover persbureau AP.

De dreiging dat ook Birma zich als koper op de krappe internationale rijstmarkt moet melden, kan de prijs verder doen stijgen. Per jaar wordt slechts dertig miljoen ton rijst op de internationale markt verhandeld; elke verandering in exportbeleid zorgt voor grote stress onder landen die afhankelijk zijn van de import, zoals Bangladesh en de Filippijnen.

Zo verschijnt president Gloria Arroyo van de Filippijnen bijna dagelijks in de media om burgers op de hoogte te houden van rijstdeals die ze met buurlanden heeft gesloten. Het land probeerde zondag nog vergeefs om 675.000 ton rijst te kopen door een tender te organiseren, maar er was slechts één bedrijf met aanbod – voor een woekerprijs.

Ook in Birma zelf is de voedselvoorziening door de cycloon onzeker geworden. Het WFP zegt in de belangrijkste stad Rangoon, die ook zwaar getroffen is, 930.000 ton rijst in opslag te hebben, aldus Reuters. De voedselorganisatie wil die hoeveelheid verder vergroten. De lokale prijs van rijst was sinds 2004 al verdubbeld, volgens het in Thailand gevestigde blad The Irrawaddy.

Ondanks het feit dat er genoeg voedsel wordt verbouwd, werd er ook voor de cycloon al honger geleden in Birma. Het WFP schreef eerder dat de binnenlandse distributie een probleem is; er zijn regio’s waar lokale autoriteiten een vrij verkeer van mensen én voedsel verhinderen. Verschillende regio’s in Birma worden beheerst door de gespannen verhouding tussen de junta en allerlei minderheidsgroeperingen. Vorig jaar was Birma het land dat de meeste rijsthulp van het WFP ontving.

En dat terwijl Birma de grootste rijstexporteur ter wereld was, tot het land in 1948 onafhankelijk werd van Groot-Brittannië. Toen het leger in 1962 de macht greep, voerde het land nog 1,7 miljoen ton rijst uit. Maar onder het repressieve, militaire bewind slaagde het er niet in de productie per hectare op te voeren, zoals andere landen de afgelopen decennia deden. Het vergroten van het landbouwareaal tot zo’n 6,3 miljoen hectare – anderhalf keer Nederland – zorgde voor een verhoging van de totale productie. Vorig jaar produceerde Birma volgens het Amerikaanse ministerie van Landbouw 11,3 miljoen ton (geslepen) rijst. Maar behalve de productie is ook de bevolking in de afgelopen tien jaar gegroeid, waardoor er niet veel overblijft.

Intussen maakt de Birmese oppositie in ballingschap zich zorgen over een nieuwe trend. Activisten brachten onlangs een rapport uit over plannen van de junta om ruim drie miljoen hectare vol te planten met de giftige Jatropha curcas – in het Nederlands schijtnoot genaamd wegens zijn laxerende werking – voor de productie van biodiesel. Dit om olieschaarste in het land tegen te gaan. Volgens het rapport worden inwoners van Birma met geweld gedwongen de schijtnoot te planten. Onder andere op landbouwgrond die eerst voor rijst werd gebruikt.

Het rapport over de biobrandstof is te lezen op: http://www.terraper.org