Anatomie van een historische daad

Bijna een kwart eeuw geleden werd de dood van Kerwin Duinmeijer gezien als de eerste racistische moord.

Een documentaire en een telefilm relativeren deze visie.

Scène uit de telefilm Skin van Hanro Smitsman. (Foto HUMAN) Humanistische Omroep

Hij heeft op de vingers van zijn ene hand HATE getatoeëerd en op de andere NICO. Hij helpt zijn vader op het Waterlooplein in Amsterdam bij de verhuur van kramen. Maar daarover laat Profiel deze goocheme Amsterdamse jongen niet aan het woord. De aflevering van vanavond draait uitsluitend om een dramatische gebeurtenis op 20 augustus 1983. Toen stak de zestienjarige Nico de een jaar jongere Antilliaan Kerwin Duinmeijer dood. Nico, die destijds tot een groep skinheads behoorde, zou ‘vieze neger’ naar Duinmeijer hebben geroepen en hem hebben neergestoken omdat die hem ‘vuil aankeek’. De gebeurtenis wordt jaarlijks in het Vondelpark herdacht als de eerste racistische moord in Nederland na de Tweede Wereldoorlog.

Programmamaker Kees Vlaanderen liet Nico, die openlijk voor zijn achternaam Bodemeijer uitkomt, uitvoerig aan het woord. Het resultaat is een portret van een onzekere, gekwelde en explosieve jongen. Hij blikt gelaten terug op een onaangename jeugd: kind van een getraumatiseerde joodse vader, van wie vrijwel de gehele familie in de oorlog is vermoord, en een drankzuchtige moeder. Bodemeijer bladert ontsteld door de talloze krantenknipsels, die eensgezind gewag maken van een meedogenloze moord met racistische achtergrond. Volgens hem was het niet meer dan een uit de hand gelopen knokpartij, waarbij het gekleurde slachtoffer min of meer bij toeval viel. Hij citeert ter illustratie uit het vonnis; ook de rechter dichtte hem geen racistische motieven toe.

In de publiciteit rond deze Profiel-aflevering stelde de programmamaker dat de gangbare lezing van deze moord op een mythe berust. Maar als Vlaanderen gelijk heeft, en Bodemeijer al een kwart eeuw ten onrechte als racist wordt afgeschilderd, is het niet zo overtuigend deze bewering te schragen door slechts één getuigenis: die van de beschuldigde zelf. Bovendien lezen we pas in de aftiteling dat Bodemeijer na vijf jaar jeugd-tbs in kringen van Hans Janmaats Centrumdemocraten verzeilde. Hoe hij stond tegenover het gedachtegoed van de groepen waarmee hij destijds sympathiseerde, komen we niet te weten. Evenmin maakt Profiel duidelijk waarom Bodemeijer die avond na de eerste gewelddadige confrontatie naar een café ging, daar een mes haalde en dat vervolgens in zijn slachtoffer stak.

De slotsom na het zien van deze film moet zijn, dat de dader zelf óók slachtoffer is: eerst van zijn getourmenteerde jeugd en de haat-liefdeverhouding met zijn ouders, dan van zijn verkeerde vriendjes en vervolgens van het predicaat racist waarvan hij maar niet werd verlost. Zo leverde een vechtpartij met iemand die de moordenaar wel even een lesje zou leren Nico Bodemeijer opnieuw een jaar detentie op. Kees Vlaanderens poging Nico’s blazoen te zuiveren werd maandag in De wereld draait door genuanceerd door Kewrins broer. Die bleef overtuigd van Bodemeijers racistische motief door uitspraken kort na zijn daad als: ‘Het spijt me dat ik voor een neger in de bak zit.’

De Humanistische Omroep zendt donderdag een telefilm uit, gebaseerd op dezelfde geschiedenis. In Skin is eveneens sprake van een Joodse, door de Tweede Wereldoorlog beschadigde vader die in conflict raakt met zijn zoon. De jongen belandt in skinheadkringen, laat zich runentekens op de huid tatoeëren en steekt ten slotte bij een massale vechtpartij min of meer per ongeluk een gekleurde (in dit geval Molukse) jongen neer. Daarmee houden de parallellen wel zo ongeveer op. Regisseur Hanro Smitsman maakte een spannend en aangrijpend verslag van de Werdegang van een in wezen aardige en onschuldige jongen. De jonge acteur Robert de Hoog, die vrijwel constant in beeld is, draagt deze film op fenomenale wijze. Skin zou verplichte leerstof op basisscholen moeten zijn: hoe wanhoop, onbezonnenheid en haat kunnen leiden tot een levensgevaarlijk mengsel.

Profiel: Nico Bodemeijer, vanavond, Ned. 3, 21.55-22.30u. Skin, donderdag, Ned. 3, 20.25-21.55u.