Het gaat om meer dan voedselprijzen alléén

In Somalië zijn doden gevallen bij protesten tegen voedselverkopers. Maar stijgende prijzen zijn niet de belangrijkste oorzaak.

Tienduizenden inwoners van Mogadishu zijn gisteren en vandaag de straat opgegaan. Ten minste twee betogers werden gedood toen militairen in de Somalische hoofdstad het vuur openden. De demonstranten keerden zich tegen verkopers van voedsel, dat onbetaalbaar dreigt te worden voor veel mensen.

De prijs van een kilo meel in Mogadishu is sinds januari verdubbeld tot omgerekend 16 eurocent. Rijst is ook tweemaal zo duur geworden, 32 euro voor 50 kilo.

De onlusten in Mogadishu passen echter niet zomaar in de categorie ‘voedselrellen’ die de voorbije weken in heel veel landen plaatsvonden. Zeker, groeiende voedseltekorten spelen een rol in het verwoeste land, veel mensen zijn afhankelijk van buitenlandse voedselhulp. Maar net zo min als het ‘overkoepelende’ conflict in Somalië, waar troepen van de interim-regering en buurland Ethiopië vechten tegen moslimradicalen, kennen de jongste rellen een eenduidige oorzaak.

De onlusten zijn in eerste instantie een reactie op de weigering van winkeliers om nog langer biljetten van 1.000 Somalische shilling te accepteren. Zij zien liever dollars. Hun weigering maakt het moeilijk voor inwoners om eten te kopen. Dat verklaart de woede – niet stijgende prijzen als zodanig.

In een reactie op de geweldsuitbarsting lieten winkeleigenaren in Mogadishu vanochtend weten in ieder geval weer de biljetten van 18.000 shilling te zullen aannemen. Zij hopen zo de ergste volksverontwaardiging te ontlopen.

De reden voor de verkopers om bankbiljetten te weigeren is dat de Somalische munt het afgelopen half jaar bijna in waarde is gehalveerd, van 17.000 shilling voor een Amerikaanse dollar naar ruim 30.000. Winkeliers verdedigen hun houding door te wijzen naar groothandelaren van wie zij hun voorraden kopen. Deze handelaren, die met het Somalische geld de internationale markt op moeten, zouden als eerste geweigerd hebben nog in shilling te rekenen. Wij moeten hun voorbeeld wel volgen, aldus de winkeliers.

De geldontwaarding hangt op zijn beurt weer samen met de groeiende valsemunterij in het anarchistische Somalië. Naar verluidt worden steeds meer valse bankbiljetten gedrukt, die op de zwarte markt worden geruild voor dollars die vervolgens uit het land verdwijnen.

Ten slotte vormt de al jaren durende, algehele malaise in Somalië een uitstekend klimaat voor een geld- en voedselcrisis om in te gedijen. Het gezag van de regering houdt op bij de muren van het presidentiële paleis, honderdduizenden mensen zijn ontheemd.

Het gebrek aan centraal gezag verklaart mogelijk ook waarom de woede van de Somaliërs zich richt tegen winkeliers en niet tegen de regering: van de overheid kan weinig verwacht worden. De reactie op de onlusten van president Yusuf, gisteren, maakte dan ook weinig indruk. De president kondigde de invoering aan van een nieuwe munteenheid. Niemand weet hoe hij denkt deze wijziging praktisch door te voeren.

De VN verzorgen voedseltransporten voor de naar schatting 2 miljoen Somaliërs die al in nood verkeren. Door de jongste problemen dreigen nog meer Somaliërs voor hun basisbehoeften aangewezen te raken op hulp van buitenaf.