Friesland verwacht veel van Centrale As

De Centrale As moet de verkeersveiligheid in Friesland vergroten. Maar volgens natuurbeschermers is een vierbaansweg naar ‘het randje van Europa’ volstrekt overbodig.

Nu ligt er nog een moestuin, er staan een kippenhok en een kas. Straks loopt er een vierbaansweg. „Langs die eik”, wijst Gerrit Baan uit Veenwouden in zijn bijna 140 meter lange achtertuin. „Een surrealistische gedachte. De helft van ons perceel gaat weg.”

Waar elzensingels en houtwallen kleine percelen in het landschap omzomen, waar eeuwenoude zandpaden lopen en pingo’s (resten van ijs- of gletsjerheuvels) liggen, zal straks snelverkeer rijden. De provincie Friesland en de gemeenten Dantumadeel en Tytsjerksteradiel besloten twee jaar geleden tot aanleg van een tweebaansweg met vier rijstroken, die het Nationaal Landschap van de noordelijke Friese Wouden doorsnijdt. Als die weg noodzakelijk was en een groot maatschappelijk belang diende, had Baan zich ermee verzoend, bezweert hij. „Maar hij is volstrekt overbodig en dat is moeilijk te verteren. Dokkum telt 13.000 inwoners. Na die stad houdt het op. Een vierbaansweg naar het randje van Europa is alleen een prestigeobject.”

Over deze weg, de Centrale As, wordt in Friesland al tien jaar gesproken. Belangrijke motieven voor aanleg zijn vergroting van de verkeersveiligheid en de leefbaarheid in de dorpen, waar het vrachtverkeer nu doorheen raast. Het aantal dodelijke verkeersongevallen is in dit noordoostelijk deel van Friesland twee keer hoger dan in de rest van de provincie. Een nieuwe hoofdverbinding maakt het gebied bovendien beter bereikbaar, stellen gemeenten en provincie. Daardoor ontstaat meer werkgelegenheid en dat is belangrijk in een gebied waar meer jongeren vertrekken dan er bij komen en waar de economie achterblijft. Minister Cramer (VROM, PvdA) zette aanvankelijk vraagtekens bij nut en noodzaak van asfalt door een Nationaal Landschap, maar heeft haar bezwaren ingetrokken.

Op vragen van de Tweede Kamerfractie van GroenLinks antwoordde ze onlangs dat ze zich neerlegt bij het besluit van de provincie Friesland. „In deze fase van het proces acht ik een andere opstelling van het Rijk bestuurlijk ongepast.”

Tussen 2010 en 2015 moet de Centrale As (kosten 235 miljoen) worden aangelegd. Bij Burgum wordt een halve kilometer nieuw Prinses Margrietkanaal gegraven. Daar komt ook een aquaduct. Diverse dorpen krijgen een rondweg, zodat de druk van het verkeer afneemt.

De Centrale As is broodnodig, onderstreept projectleider Sietse Hilarides. „Nu passeren dagelijks 60.000 auto’s de brug over het kanaal. In 2020 zullen dat er 80.000 zijn. De bevolking mag dan in aantal afnemen, de verkeersintensiteit neemt wel toe. En Dokkum is straks veel beter bereikbaar.”

Veilig Verkeer en de ANWB, Staatsbosbeheer, Landschapsbeheer Fryslân en Wetterskip Fryslân doen mee aan het project. Behalve aanleg van de weg wordt een gebied van 7.000 hectare ontwikkeld. De provincie steekt 30 miljoen in de inpassing van de rijbaan in het landschap en het beperken van negatieve gevolgen. „Dat is nog nergens vertoond in Nederland”, zegt Hilarides. „De automobilist is te gast in het landschap. De weg wordt deels verdiept aangelegd en omzoomd door volwassen eiken en elzen om hem aan het oog te onttrekken.”

Ook bijzonder is dat de weg op palen over een natuurgebied bij het dorp De Valom wordt geleid. Daar komen ook ‘hop-overs’, oversteekplaatsen voor vleermuizen: boomtoppen die hen op hun nachtelijke vliegroute over de verkeersader moeten leiden.

Directeur Ultsje Hosper van natuurorganisatie It Fryske Gea (Het Friese Landschap) is niet onder de indruk. Hij is niet tegen een nieuwe weg, maar wel als die voor driekwart door open landschap voert. „Wij hebben een alternatief dat voor 75 procent de bestaande weg volgt. Alleen om de dorpen moet je rondwegen aanleggen. Zo spaar je de natuur en blijft het waardevolle cultuurlandschap intact.”

Zijn „groene variant” is ook nog eens 40 miljoen goedkoper. De Friese Milieufederatie en tegenstanders verenigd in de stichting It griene erfgoed betwisten dat de Centrale As de regio economisch voordeel oplevert. Ze zijn niet tegen een weg. „Maar kies een tracé dat problemen oplost en niet een dat nieuwe creëert”, zegt Gerrit Baan.

Volgens economisch onderzoek zou slechts een handjevol bedrijven van de nieuwe weg profiteren, zegt Hinke Groothof van It Griene Erfgoed.Grote, vooral industriële bedrijven in Dokkum en Sumar zien wel voordelen in de Centrale As. Groothof denkt dat de vele ongevallen in de regio niet zozeer worden veroorzaakt door de wegenstructuur, maar door het verkeersgedrag van de weggebruikers. „In deze streek is het alcohol- en drugsgebruik onder jongeren relatief groot.”

Hilarides voert aan dat de nieuwe weg juist verkeer zal aantrekken. Alleen daardoor al wordt het veiliger in de rest van de streek.

De Friese gedeputeerde Sjoerd Galema (CDA) opperde onlangs om subsidies aan milieuorganisaties die provinciale plannen juridisch aanvechten, in te trekken. Op zijn eigen partij na namen alle partijen afstand van Galema’s uitlatingen.

Hosper van It Fryske Gea en Groothof zeggen te zullen doorprocederen tot de Raad van State. Hosper: „Democratie is een groot goed, maar we leggen ons niet neer bij een raadsmeerderheid. Onze groene variant verschilt te veel met die van de provincie. In een kleinschalig cultuurlandschap leg je gewoon geen vierbaansweg aan.”