‘De VS? Financiële schurkenstaat’

Kredietcrisis, stroppen, verliezen. Pieter Lakeman wil dat de Tweede Kamer de openheid herstelt die vroeger zo gewoon was. En wat doet Brussel?

Pieter Lakeman van SOBI Foto NRC H'Blad, Maurice Boyer 031229 Boyer, Maurice

Vanaf deze week komen de grote Nederlandse financiële instellingen met hun resultaten over het eerste kwartaal. Verzekeraar Aegon is woensdag de eerste. Duitse, Zwitserse, Britse en Amerikaanse geldbeheerders hebben al verliezen of winstdalingen gemeld na nieuwe afwaardering van ondermaatse hypotheekleningen en vergelijkbare beleggingen en bedrijfsleningen. Pieter Lakeman, directeur van stichting SOBI en horzel van het bedrijfsleven, verbaast zich over het gebrek aan deskundigheid bij financiële topmanagers. Hij wil herinvoering van de openheid over beleggingen die vroeger verplicht was.

Wat kunnen we verwachten van de eerste kwartaalcijfers?

„Zeker verder gaande afwaardering. Het zal in de miljarden euro’s lopen. Sinds het vorige kwartaal zijn Amerikaanse huizenprijzen verder gezakt. Het is natuurlijk wel opvallend dat zoveel goedbetaalde, hoogopgeleide mensen zich in de boot hebben laten nemen met deze waardeloze leningen, terwijl zij toch in staat moeten worden geacht een prospectus voor deze effecten te begrijpen.”

Wat zegt dat over de mensen die bij de beheerders van het grote geld aan de knoppen zitten?

„De rechter maakte bij gedupeerden van Legiolease [beleggen met geleend geld, dat na koersval in 2001 tot verliezen en soms hoge schulden leidde; red.] onderscheid naar opleiding. Hoe hoger de opleiding, hoe meer je had moeten begrijpen van de aangeboden informatie. De tegenstelling met de manier waarop De Nederlandsche Bank nu omgaat met de top van de grote financiële instellingen is opmerkelijk. De Nederlandsche Bank moet de deskundigheid van die mensen toetsen. Maar ik heb niet gehoord of gelezen dat De Nederlandsche bank heeft aangedrongen op het vertrek van topmensen. Ik kan maar één conclusie trekken: de rechter verwacht meer van financiële amateurs dan de centrale bank van financiële professionals.”

Bij pensioenfondsen schat De Nederlandsche Bank de beleggingen in ondermaatse hypotheken op minder dan 2 procent van al hun beleggingen. Dat is zo 12 miljard euro. Wat vindt u van dat bedrag?

„Als zij de helft daarvan zouden afwaarderen zitten zij in dezelfde orde als de grote banken in het vierde kwartaal. Ik vind dat nogal wat. Kijk: voor banken zijn deze leningen handel, maar een pensioenfonds is toch geen handelaar?”

Hoe kan dat?

„Dat heeft er alles mee te maken dat Nederlandse pensioenfondsen de laatste tien jaar verziekt zijn door Amerikaanse en Britse zakenbanken, die steeds meer pensioengeld beheren en die hen ook een hoop van deze rommel hebben verkocht. Steeds meer pensioenfondsen besteden alles uit aan een Amerikaanse zakenbank. Zelfs het pensioenfonds van De Nederlandsche Bank doet dat, terwijl DNB zelf toezicht houdt op de pensioenfondsen. Ik vind dat echt de kat op het spek binden.”

Uit jaarverslagen van pensioenfondsen blijkt niets van ondermaatse hypotheken. Hoe kunnen pensioengerechtigden erachter komen?

„Nu breekt ons op dat in de loop van de jaren negentig de openheid is afgeschaft. Tot die tijd bestond publicatieplicht: je moest eenmaal per jaar alle leningen rapporteren aan de Pensioen- en Verzekeringskamer, dat is nu DNB. Dat was openbaar. Ik ging nog wel eens kijken of een pensioenverzekeraar bepaalde leningen had verstrekt. Het is heel vervelend dat die publicatieplicht is afgeschaft. Het kan geen administratieve lastenverlichting- of kostenargument zijn, want die financiële instellingen hebben alles geautomatiseerd, dus is het een druk op de knop en de uitkomst in een envelop stoppen. En het is ook vreemd, als je kijkt naar bijvoorbeeld banken. Die maken tegenwoordig zulke dikke jaarverslagen, dat je er nog maar twee in je tas kunt krijgen. Als die publicatieplicht nog had bestaan, had ik afgelopen zomer al concreet kunnen aangeven welke pensioenfondsen met rommeleffecten waren opgezadeld. Ik weet niet of er een verband is, maar het is wel zo dat de afschaffing van de publicatieplicht en de opmars van de buitenlandse beheerders van pensioengeld zo’n beetje samenvallen.”

U was laatst op een hoorzitting in Den Haag over de kredietcrisis, maar u krijgt meer respons uit Brussel. Hoe zit dat?

„Ik heb er daar op gewezen dat Nederlandse pensioenfondsen benadeeld worden door die Amerikaanse beheerders, maar dat leeft niet echt in Den Haag. Ik vind de Verenigde Staten gewoon een financiële schurkenstaat. Van eurocommissaris McCreevy kreeg ik wel een antwoordbrief dat hij zijn onderzoek naar de ratinginstituten heeft uitgebreid met mijn klacht over benadeling van pensioenfondsen en met de vraag hoeveel pensioengeld is belegd in ondermaatse hypotheken. Dan is het verder een kwestie van de samenhang: wat is het verband tussen de gekochte subprime-hypotheken en de Amerikaanse fondsbeheerders? Als de publicatieplicht wordt hersteld kan iedereen dat zelf met zekerheid zien.”