Schemeroorlog tussen Georgië en Rusland

De spanningen tussen Rusland en Georgië zijn weer verder opgelopen. Het machtsspel van Moskou heeft volgens politicoloog Joernov alles te maken met de belangen van zakenlui.

Tussen Georgië en Rusland woedt een schemeroorlog, waarbij de tegenstanders achter hun stellingen liggen zonder een schot te lossen. De inzet van het conflict: Abchazië en Zuid-Ossetië, twee gebieden die zich begin jaren negentig met geweld van Georgië losmaakten en sindsdien streven naar internationale erkenning van hun onafhankelijkheid.

Rusland steunt Abchazië en Zuid-Ossetië en heeft het merendeel van hun inwoners Russische paspoorten gegeven. Ook heeft Moskou er vredestroepen gestationeerd om de belangen van ‘zijn burgers’ te beschermen.

De spanningen tussen beide partijen liepen de afgelopen twee weken hoog op. Terwijl Rusland in maart de betrekkingen met Georgië normaliseerde door na anderhalf jaar weer directe vluchten op Tbilisi toe te staan, deed het op 16 april de mededeling dat het de betrekkingen met Abchazië en Zuid-Ossetië wil formaliseren. In Tbilisi werd dit opgevat als een nieuwe stap in de sluipende Russische annexatie van de gebieden.

„De Russische politiek ten opzichte van Georgië is een vat vol tegenstrijdigheden”, zegt politicoloog Mark Joernov van de Hogeschool voor Economie, een prestigieus instituut van de Moskouse universiteit. „Eerst zegt Rusland stabiele relaties met Georgië te willen hebben en dan doet het iets wat daar radicaal tegen in druist.”

Volgens Joernov is de dubbelzinnigheid van Rusland ten opzichte van Georgië kenmerkend voor de politiek van het Kremlin. „In 2003 riep het Kremlin voortdurend dat het olieconcern Yukos niet wilde annexeren, om het vervolgens toch te doen. Het is een herstel van de politiek uit de tijd van de Sovjet-Unie. Die Sovjetreflex zie je ook bij pro-Kremlinpartij Verenigd Rusland, die het Westen als een potentiële dreiging beschouwt.”

De tegenstrijdigheden werden alleen maar groter toen Georgië vorige week openbaarde dat de Russen een onbemand Georgisch spionagevliegtuig boven Abchazië hadden neergehaald. Nadat Moskou begin deze week aankondigde extra vredestroepen naar Abchazië te zullen sturen, omdat Georgië daar een invasie zou voorbereiden, escaleerde de situatie verder. Die troepen zijn op 1 mei in de Abchazische hoofdstad Soechoemi aan land gegaan.

Het huidige conflict heeft volgens Joernov vooral te maken met de financiële belangen van Russische zakenlobby’s in Abchazië en Zuid-Ossetië. „Zij willen dat Rusland er de baas blijft spelen en hen beschermt. Jarenlang hebben Russische zakenlieden in Abchazië en Zuid-Ossetië in onroerend goed geïnvesteerd. De strategische positie van Abchazië ten opzichte van het nabijgelegen Sotsji, waar Rusland in 2014 de Olympische Winterspelen organiseert, speelt daarbij een belangrijke rol. De prijzen van onroerend goed zijn in Abchazië dankzij Sotsji enorm opgestuwd. De kortetermijnbelangen van die zakenlobby’s zijn op dit moment dus belangrijker voor Moskou dan het machtsevenwicht op de lange termijn.”

Alleen al omwille van die zakenlobby’s zal het Kremlin volgens Joernov een gewapend conflict in Abchazië en Zuid-Ossetië uit de weg gaan. „Het geruzie blijft beperkt tot retoriek en spierballenvertoon waarmee Rusland wil laten zien dat het sterk genoeg is om in te grijpen. Militair geweld zou de Winterspelen in Sotsji en de belangen van de investeerders alleen maar schaden. Annexatie van de gebieden zou bovendien een internationaal schandaal veroorzaken, waarbij het Russische imago zo veel schade oploopt dat het land het bij de Wereldhandelsorganisatie en de G8 wel kan vergeten. Tot slot kan een Russische militaire actie het nationalisme in eigen land nog aanmoedigen. En dat zou wel eens heel gevaarlijk kunnen zijn voor Ruslands relaties met zijn buurlanden.”

Het Kremlin roept voortdurend dat het de onafhankelijkheid van Abchazië en Zuid-Ossetië zou kunnen erkennen als reactie op de westerse steun aan de onafhankelijkheid van Kosovo. Joernov ziet hierin de tegenstrijdigheid van de Russische politiek in optima forma.

„Als je, zoals het Kremlin, tegen de onafhankelijkheid van Kosovo bent omdat je het principe van territoriale integriteit aanhangt, dan moet je niet van dat principe afwijken. Want in de Kaukasus telt Rusland nogal wat gebieden die onafhankelijk van Moskou willen worden.

„In de toekomst krijgt Rusland zelf dus ook met heel wat meer separatisme te maken dan nu. En alleen daarom al is het voor Rusland gevaarlijk om omwille van Abchazië en Zuid-Ossetië van dat principe van territoriale integriteit af te wijken. Het geeft alleen maar het verkeerde voorbeeld en schaadt Moskous langetermijnbelangen.”

Een andere belangrijke speler in het conflict is de machtige militaire lobby in het Kremlin. „Het zijn de conservatieve generaals die nog in termen van de Koude Oorlog denken. Hun logica verschilt drastisch van die van de politici. En de defensie-uitgaven stijgen alsmaar. De laatste jaren waren ze zelfs vijf à tien keer hoger dan de uitgaven op gebied van gezondheidszorg, onderwijs, gezinspolitiek, woningbouw, waar grote problemen bestaan. Maar als je dat aan een politicus vraagt, zal hij dat ontkennen.”

De reactie van Georgië op al het Russische machtsvertoon vindt Joernov overdreven. Al kan hij zich die wel voorstellen. „De Russische politiek ten opzichte van Georgië is erg emotioneel. Ik kan me goed voorstellen dat de Georgiërs er heel nerveus van worden als hun grote buurman zich zo gedraagt.”