Problemen bij fiscus telkens groter dan aan Kamer gemeld

De problemen met het uitbetalen van de toeslagen zijn groter dan de Tweede Kamer is verteld. Huurtoeslagen blijken vastgesteld zonder dat de huurprijs is gecontroleerd.

De eerste dag na het voorjaarsreces van de Tweede Kamer leidt staatssecretaris Jan Kees de Jager (Financiën, CDA) weer naar het Binnenhof. Daar mag hij wederom tekst en uitleg geven over de Belastingdienst, dit keer gaat het over de toeslagen voor zorg, huur en kinderopvang.

De Kamerleden zijn geïrriteerd, omdat zij met enige regelmaat uit de media moeten vernemen wat er misgaat bij de fiscus. De Jager moet daarom ook uitleggen waarom hij de Kamer niet zelf informeert.

Aanleiding voor de irritatie en de nieuwe gang van De Jager naar de Kamer is een bericht in dagblad Trouw. De krant meldde vorige week dat in opdracht van de staatssecretaris welbewust tienduizenden foute toeslagen zijn toegekend om termijnen te kunnen halen die door de Kamer waren gesteld.

In een brief aan de Kamer ontkende de staatssecretaris dat. Hij gaf wel toe dat hij vanaf 11 april wist dat een fout was gevonden in 200.000 verzonden toegekende huur- en zorgtoeslagen over het jaar 2006 (‘definitieve beschikkingen’). Uiteindelijk bleek dat bij 8.200 beschikkingen „niet het hele jaar in ogenschouw is genomen”. Het ging om „aanloopproblemen”. Wat nu precies het euvel en de gevolgen waren, schreef de staatssecretaris niet in zijn brief.

Navraag bij zijn woordvoerder leert dat het gaat om 201.668 beschikkingen huur- en zorgtoeslag met dagtekeningen 4 of 11 april. Over de precieze aard van de problemen zegt de woordvoerder niets.

Die informatie staat wel in het interne blad Update Toeslagen van de Belastingdienst/Toeslagen. Het nummer van 11 april meldt dat huurbeschikkingen met dagtekening 4 april „verkeerd berekend” zijn. In plaats van de datum van de oorspronkelijke aanvraag van de huurtoeslag, is die van de laatste wijziging aangehouden als ingangsdatum. „Dit leidt tot onterechte vorderingen. De oorzaak en oplossingsrichting zijn op dit moment nog niet bekend.”

Bij de beschikkingen met dagtekening 11 april klopt het bedrag evenmin. Volgens Update Toeslagen omdat eerdere betalingen niet goed „verwerkt” zijn.

Uit verschillende nummers van Update Toeslagen blijkt dat de problemen bij het definitief vaststellen van de toeslagen 2006 groter zijn dan de Kamer is verteld. Zo zijn er al in februari beschikkingen opgesteld met een foute dagtekening, staat in Update Toeslagen van 21 maart. Hierdoor zijn ten onrechte betalingsherinneringen en aanmaningen verstuurd. Aantallen blijven onvermeld. De Kamer weet hier niets van.

Problemen waren er afgelopen maand eveneens bij beschikkingen voor kinderopvangtoeslag. Op de achterzijde van het formulier zijn fouten gemaakt. De Belastingdienst wist dat, maar hield de verzending niet tegen.

„Het komt voor dat kinderen niet, dubbel of zelfs driedubbel worden afgedrukt”, aldus Update Toeslagen. Ook is „in een aantal gevallen” het inkomen van de partner niet vermeld. Deze „onvolkomenheden” leidden tot extra drukte bij de Belastingtelefoon. „Omdat de afrekening van deze financieel juiste beschikkingen reeds in gang was gezet, is de verzending niet tegengehouden”, aldus Update Toeslagen van 24 april. Ook dit is de Kamer niet gemeld.

Wat de Kamer wel te horen kreeg, was dat „maximaal” zo’n 400.000 definitieve beschikkingen 2006 verstuurd zouden worden zónder dat loon- of inkomensgegevens van de aanvragers waren gecontroleerd. Voor deze „restgroep” ontbrak deze informatie en zou alleen gebruik gemaakt worden van de gegevens die de aanvragers hebben ingevuld. Dit wordt – summier – gemeld in een brief die De Jager 5 februari aan de Kamer stuurde.

Wat de Kamer niet hoorde, was dat eenzelfde kwestie speelt bij het definitief toekennen (beschikken) van de huurtoeslagen 2006. Uit interne correspondentie van stafleden van de dienst Toeslagen blijkt dat slechts bij de helft van de 1,2 miljoen huurtoeslagen de huurprijs is gecontroleerd aan de hand van informatie van het ministerie van VROM – die eerder huursubsidie verstrekte – of aan de hand van huurgegevens van de verhuurders.

Bij de overige 600.000 toeslagen is de Belastingdienst er tot nu toe niet in geslaagd om de huurder te „koppelen” aan de woning en aan de verhuurder. Daardoor kon de door de huurder opgegeven huurprijs niet bij de verhuurder gecheckt worden.

De fiscus baseert zich bij het definitief vaststellen van deze groep van 600.000 toeslagen alleen op de huuropgave van de huurder. Sommige huurders krijgen nu zo veel toeslag dat ze nog maar een paar tientjes huur hoeven betalen, aldus de correspondentie. De ongecontroleerde groep is goed voor meer dan één miljard euro.

In de correspondentie staat dat de kans „reëel” is dat huurders foutieve huurgegevens hebben verstrekt. Ze blijken vaak een hogere huurprijs te hebben opgegeven, per ongeluk (omdat ze niet weten wat bijvoorbeeld ‘kale huur’ betekent) of moedwillig. Sinds de Belastingdienst in 2006 de huurtoeslagen uitbetaalt, moeten huurders zelf op een aanvraagformulier de huurprijs opgeven. Daarvóór gebeurde dat vooral via wooncorporaties en gemeenten.

Enkele honderdduizenden huurtoeslagen zijn inmiddels definitief toegekend zonder dat de huurprijs is gecontroleerd. Afgelopen maand waren, volgens de Belastingdienst, 960.000 van de in totaal 1,2 miljoen huurtoeslagen 2006 definitief beschikt.

De Belastingdienst zegt in een schriftelijke reactie dat er „wel degelijk” controle plaatsheeft op de huurprijzen. „Hiervoor is een toezichtsproces ingericht, gebaseerd op onder meer risicoselectie. De wijze waarop dit gebeurt, is een intern bedrijfsproces. Te stellen dat er geen controle plaats zou vinden is feitelijk onjuist.”

Uit de interne correspondentie blijkt dat de huurprijs niet wordt gecontroleerd voor de huurtoeslagen 2006 definitief worden goedgekeurd. Pas sinds kort werkt de dienst Toeslagen aan verbetering van de controle. Gedacht wordt aan het steekproefsgewijs opvragen van huurcontracten bij huurders. Het opvragen van de huurprijs bij alle huurders met een stempel van de verhuurder, zou door de verhuurders als een te „belastende oplossing” verworpen zijn, aldus de correspondentie.

Dat de Belastingdienst belang heeft bij controleren van de huurtoeslagen bleek afgelopen week. Toen werd bekend dat het kabinet dit jaar zo’n 130 miljoen euro méér verwacht uit te geven aan huurtoeslagen dan de begrote 2,1 miljard. Sinds de Belastingdienst de huurtoeslag in 2006 overnam van het ministerie van VROM zijn de uitgaven gestegen van 1,7 miljard euro in 2005 naar 2,2 miljard euro naar verwachting dit jaar. Naar de oorzaken loopt een onderzoek.

Lees Update Toeslagen en meer over de problemen bij de Belastingdienst op nrc.nl/belastingdienst