Pers hoort rechtsgeweten wakker te houden

Goed dat in het commentaar `Crisis in rechtspraak` (NRC Handelsblad, 28 april) aandacht wordt geschonken aan de kwestieuze rol van de Raad van State in de rechtsgang bij asielzaken waardoor rechters worden belemmerd in de uitoefening van hun taak. In veel gevallen kon er in asielzaken geen recht worden gedaan, omdat de Raad van State de rechtsgang bestuurlijk-juridisch had dichtgeschroeid. Hierdoor laadt de Raad de verdenking op zich het politieke doel van beperking van de asielinstroom hoger te stellen dan juridische normen. De rechtsgang kon althans de kritiek van het Europese Hof niet doorstaan. Lagere rechters kwamen soms in gewetensnood.

Deze verstopte rechtsgang toont nog eens aan hoe belangrijk het is elementaire regels van de rechtsstaat ook te handhaven als dit bestuurlijk-politiek niet goed uitkomt. De pers heeft een belangrijke rol om het rechtsgeweten wakker te houden. Wat dat betreft getuigt het commentaar van een late bekering. Tijdens het ministerschap van Verdonk werd bovenstaande rechtspraktijk steeds door het commentaar gesteund. Ook toen was genoegzaam bekend dat de ambtsberichten waarop de rechter het vonnis moest baseren, een wankele basis hadden. De Raad van State verhinderde toetsing van deze ambtsberichten. Ook mochten rapporten van Amnesty International niet in het vonnis worden betrokken. In verschillende commentaren werd deze praktijk gesteund. Het doorzetten van dit uitzettingsbeleid en het afwijzen van een generaal pardon werden gemotiveerd met te wijzen op de aanzuigende werking die hiervan zou uitgaan: hiervan is tot nog toe niets gebleken.

De asielpraktijk van de afgelopen jaren heeft de schijn van een juridisch-politieke dwangbuis waarbij ook een deel van journalistieke elite omwille van het indammen van de asielstroom het hoofd afwendde van de onafhankelijke positie van de rechtspraak in het staatsbestel.