Onmogelijk schild

Terwijl het nut van het Amerikaanse raketschild tegen raketaanvallen door Iran en Noord-Korea omstreden is, heeft Israël plannen voor een schild tegen álle raketten. Menno Steketee

Op een wapenexpositie in El Paso, Texas legt een sergeant de werking van het Amerikaanse Counter Rocket Artillery Mortar (c-ram) uit, een zesloops snelvuurkanon dat een van de alternatieve antiraketwapens voor Israelische Iron Dome. foto ap Staff Sgt. John Holbrook explained the workings of a Counter Rocket Artillery Mortar (C-RAM) weapons system to 1st Lt. Angeline Smith during the 11th annual Association of the United States Army Space and Missile Defense Symposium and Exhibition at the Convention Center Wednesday Dec. 7, 2005 in El Paso, Texas. The event features high tech weapon and defense systems and is seen as a way to bring the Army and industry together to determine how to improve the military. (AP Photo/El Paso Times, Victor Calzada) Associated Press

‘De raketten van Hezbollah vielen gedurende de hele oorlog op het Israëlische thuisfront en de krijgsmacht kon daar niets tegen doen.’ Het officiële Israëlische Winograd-rapport dat eind januari uitkwam, liet weinig heel van de manier waarop de Israëlische strijdkrachten (IDF) de oorlog van juli 2006 tegen Hezbollah hadden gevoerd. Maar de IDF heeft tussentijds niet stil gezeten om de gebleken gaten in de raketverdediging te dichten. Zo fiatteerde premier Ehud Olmert in december de 215 miljoen dollar kostende ontwikkeling van Iron Dome, een ‘schild’ dat raketten voor de korte dracht en zelfs mortiergranaten moet kunnen uitschakelen.

De producent Rafael moet de ‘IJzeren Koepel’ in 2010 opleveren. Maar militaire analisten, waaronder Israëlische, twijfelen over de technische haalbaarheid van dit schild. “Technologisch gezien heeft Iron Dome geen bestaansrecht,” meent bijvoorbeeld Yiftah Shapir verbonden aan het Israëlische Institute for National Security Studies (INSS). “Maar”, gaat hij verder, “vanuit politiek oogpunt bezien, ligt dat heel anders.”

onderscheppingraketjes

Iron Dome verschilt op papier niet veel van een gemiddelde luchtafweerbatterij tegen vliegtuigen. Het systeem bestaat uit een waarschuwingsradar en verspreid opgestelde lanceerinrichtingen met onderscheppingraketjes die luisteren naar de naam Tamir. Een ‘nabijheidsbuis’ laat de Tamir vlakbij de Qassam ploffen waardoor deze vroegtijdig explodeert. Intussen is begonnen met de fabricage van prototypes van de Tamir-raketten en het testen van elektronica en radarsystemen.

De IJzeren Koepel is ontwikkeld om kleine, relatief langzaam vliegende projectielen te onderscheppen, maar daarin schuilt nu juist ook de technische problematiek. Raketten zoals de Qassams die bijna dagelijks vanuit de Gazastrook in de richting van de stad Sderot vliegen, doen daar, van lancering tot inslag, maar 20 seconden over. Het ballistische traject is daarnaast meestal dat van een vlakbaangeschut: de hoek tussen aardoppervlak en baan is kleiner dan 45 graden.

Dat vergt dus nogal wat van de reactiesnelheid van de radar en de onderliggende programmatuur van de vuurleiding. Die moeten in die 20 seconden het projectiel opmerken, het ballistische traject berekenen, de verwachte doelcoördinaten aan het geleidingssysteem van de Tamir-raket doorgeven en deze lanceren in de richting van het verwachte onderscheppingpunt. En doordat de projectielen relatief laag over geaccidenteerd terrein vliegen, kan daarbij ook storing, ‘clutter’, optreden.

Shapir is dan ook niet onder de indruk: “Iron Dome is eenvoudig te overweldigen.” De capaciteit van iedere schakel van het complete systeem, zegt hij, “is eindig.”

Wanneer Hezbollah of Palestijnse groeperingen in de Gazastrook besluiten om niet af en toe één Katjoesja of Qassam af te vuren, maar gecoördineerde salvo’s, dan kan Iron Dome het aantal doelen niet bijhouden. De Koepel is, net als het Amerikaanse raketschild, dus waarschijnlijk lek.

onrealistisch

In de Israëlische pers discussiëren opiniemakers intussen ook over de economische rekensom achter Iron Dome. “Eén enkele Tamir kost ongeveer 100.000 dollar”, stelde commentator Reuven Pedatzur in Haaretz, “Zelfs als Rafael deze kosten niet overschrijdt, dan is het concept onrealistisch. ”Want waarom zou je 100.000 dollar uitgeven om Qassams met een kostprijs van “een handvol dollars” tegen te houden? “De Palestijnse overwinning zal liggen in de continue productie van wat Qassams en daarmee Israël dwingen om meer en meer onderscheppingraketten aan te maken.” Tel uit je winst.

Een andere zwakte die wordt aangevoerd, is van psychologische aard. Iron Dome moet behalve Israëlische burgers ook de economie beschermen tegen raketaanvallen. Dat betekent dat inwoners veilig over straat naar hun werk moeten kunnen lopen – reden waarom wel is voorgesteld om Sderot te beschermen met, als een échte ijzeren koepel, een gigantische lap kippengaas waarop raketten en mortieren voortijdig ontploffen.

vertrouwen

Aangezien Iron Dome waarschijnlijk nooit in staat zal zijn om honderd procent bescherming te bieden, zal het systeem mensen niet het vertrouwen geven om wél over straat te gaan. Het is zoals met het ruimen van een mijnenveld: het maakt niet veel uit of in een voetbalveld tien landmijnen verstopt liggen of eentje. Voetballen doe je er liever niet.

Shapir vindt dat echter geen goed argument, net zomin als de kosten-baten-rekening: “Voor burgers die worden bedreigd bestaat er wel degelijk verschil tussen één Qassam per dag of tien per dag. De Qassam is vreselijk irritant, maar geen nucleaire raket. Het gevaar dat ze vormen is relatief gering.” Dus, meent hij, “maakt een verschil van één of tien Qassams weldegelijk uit.”

En daarom is het volgens Shapir belangrijk dat de Israëlische regering alles toch in het werk stelt om het gevaar van de Qassams en Katjoesja’s in te perken. “Technisch is Iron Dome misschien niet haalbaar, maar politiek dus wel. Als de technische mogelijkheid alleen maar líjkt te bestaan om raketten te onderscheppen, dan heeft de regering geen enkel excuus om daarin niet te investeren.”

Effectief of niet, de verwachte indienststelling van Iron Dome zal te laat komen voor de volgende gevechtsronde tussen Hezbollah en Israël en wellicht ook met Syrië, die bijvoorbeeld de krijgshistoricus Martin van Creveld nog dit jaar verwacht. Daarom kijken de Israëli’s intussen ook naar alternatieven voor de Koepel.

Zo overwegen zij om in de VS de zogeheten C-RAM aan te schaffen (van: counter rocket, artillery and mortar). Dat is een versie van een zesloops snelvuurkanon dat is ontwikkeld om met een barrage van granaten antischipraketten te vernietigen. De Amerikanen en Britten hebben een geclassificeerd aantal van deze snelvuurkanonnen opgesteld op bases in Irak. Op soldatenvideo’s is te zien hoe de apparaten een granatenregen uitspuwen.

Of ze doel treffen is onduidelijk. Bovendien wordt de inzet van de snelvuurkanonnen gelimiteerd doordat de granatenregen niet moet neerkomen op bebouwd gebied. Of dat Israël van inzet tegen raketten vanuit de Gaza-strook zal weerhouden, is twijfelachtig.

Beelden van c-ram artillerie zijn te zien via nrc.nl/wetenschap