Bloedvervangers zijn slechter voor de patiënt dan transfusie

Het gebruik van bloedvervangende producten bij operaties geeft een verhoogde sterftekans, blijkt uit een meta-analyse (Journal of the American Medical Association, 28 april). De auteurs vinden dat alle onderzoeken waarin dergelijke producten op mensen worden uitgeprobeerd, meteen moeten worden stopgezet. Ook in Nederland lopen zulke studies.

Het gaat niet om bloedtransfusies, maar om lang houdbare bloedvervangers. Die worden wel uit een bloedbestanddeel (hemoglobine) bereid. Hemoglobine is de zuurstof transporterende stof in rode bloedcellen. In chemisch bewerkte vorm is dat eiwit lang houdbaar.

Bloedvervangers lijken ideaal. Vooral bij spoedoperaties in afgelegen gebieden, als er geen donorbloed voorhanden is. De producten zijn, in tegenstelling tot donorbloed, lang houdbaar buiten de koelkast, ze werken onafhankelijk van de bloedgroep van de patiënt en bevatten geen virussen. Al in 1996 bleek echter uit Nederlands onderzoek dat bloedvervangers waarschijnlijk niet veilig zijn (Stroke, 1999). Toch zijn er sindsdien vele vervolgstudies gedaan met proefpersonen.

De auteurs bundelden 16 van deze onderzoeken. Er werd gekeken naar het gebruik van vijf merken bloedvervangende producten (HemAssist, Hemopure, Hemolink, PolyHeme en Hemospan). Het waren onderzoeken waarbij patiënten ofwel een van die bloedvervangers kregen, ofwel donorbloed of een infuus met vocht zonder bloedproducten erin.

Patiënten die bloedvervangers kregen, hadden een 30 procent hogere sterftekans, blijkt uit deze meta-analyse. Ook hadden ze 2,7 keer zoveel kans om een hartaanval te krijgen. De auteurs vinden dat nu eerst met dierproeven moet worden uitgezocht wat bloedvervangers precies met het lichaam doen.

De onderzoekers verwijten de producenten van bloedvervangers dat ze hun onderzoeksresultaten te laat openbaar maken. Bij directe publicatie was al in 2000 duidelijk geweest dat bloedvervangers gevaarlijker zijn. Ook de Amerikaanse keuringsautoriteit voor medicijnen, de Food en Drug Administration (FDA), heeft volgens de auteurs zitten slapen. Die beschikte wel over de gegevens en had de meta-analyse veel eerder kunnen uitvoeren. Het had levens gescheeld als de FDA daarna prompt alle klinische studies had stilgelegd, denken de auteurs.

Volgens de auteurs lopen er wereldwijd minimaal vijf onderzoeken naar op hemoglobine gebaseerde bloedvervangers, waarvan twee ook in Nederland, die overigens zo ver zijn gevorderd dat geen nieuwe patiënten meer worden geworven. Het Eramus Medisch Centrum in Rotterdam onderzoekt of het product Hemopure kan helpen bij de behandeling van vernauwing van de kransslagader. Ziekenhuizen in Enschede, Rotterdam, Hilversum en Nijmegen doen mee aan een studie naar het nut van de producten Hemospan en Voluven bij heupoperaties. Een begeleidend commentaar stelt dat de bloedvervangers hun nut kunnen hebben in situaties waarbij geen donorbloed beschikbaar is, maar dat onderzoek naar toepassingen in gewone ziekenhuizen, waar ook donorbloed beschikbaar is, moeten stoppen. Berber Rouwé