Voorwaarts en niet vergeten

IMG_0511.jpgGisteren heb ik deelgenomen aan de 1-meiparade van de Communistische Partij. Als waarnemer natuurlijk, want het gaat me een beetje te ver om zelf met een rood vlaggetje te zwaaien en Stalin en Lenin te huldigen.  Bovendien ben ik niet zo op het communisme, gezien de ellende die het in de twintigste eeuw heeft aangericht.

Het was een dag die ik niet zo snel zal vergeten. Want enkele uren lang waande ik me in een geschiedenisboek , op drie metrohaltes van mijn huis. Al die rode vaandels, strijdliederen uit de oude doos en toespraken waarin het kapitalisme werd veroordeeld als het grootste kwaad voor de mensheid ontroerden me zelfs.

Misschien kwam dat wel door de alsmaar stijgende voedselprijzen in Rusland. Want veel oudere Russen in mijn kennissenkring kunnen dezer dagen in een dure stad als Moskou maar moeilijk rondkomen van hun pensioen of salaris. Een voorbeeld van zo’n salaris is dat van een bejaarde hoogleraar natuurkunde die ik ken. Hij is 77 jaar oud en geeft nog altijd college om zijn magere pensioen van 3.000 roebel per maand aan te vullen. Met een beetje geluk heeft hij nu 5.000 roebel om een maand van rond te komen.  

IMG_0506.jpgOm tien uur meldde ik me bij het enorme Leninmonument bij het Oktobermetrostation Het was al meteen duidelijk waar ik moest zijn. Want op de roltrap belandde ik temidden van een groot aantal kameraden, die in hun zondagse pak en met nog in plastic hoezen gehulde rode vlaggen op weg waren naar het beginpunt van de parade, die zou eindigen op het Theaterplein bij het Kremlin. IMG_0508.jpg

De politie was gisteren massaal uitgerukt om met alle medailles op de borst en de knuppel op de heup de communistische gemoederen te kalmeren, mocht de situatie uit de hand lopen. De Communistische partij is tenslotte de grootste oppositiepartij in het land en weet uit ervaring hoe je een revolutie moet beginnen. Bovendien waren er vele duizenden mensen komen opdagen, van alle leeftijden. Ze hadden met elkaar gemeen dat ze gewone Russen waren, die het niet kunnen rooien. En dat maakte ze op deze 1ste mei extra strijdbaar.

De vrouwelijke politieagenten hadden zich voor de gelegenheid extra opgemaakt en hun dienstschoenen vervangen voor zwarte muiltjes met hoge hakken. Ook de als altijd goedgeluimde Omon was van de partij, al droegen ze geen helm en wapenschild.

Voor het Leninmonument raakte ik in gesprek met twee gepensioneerde leraressen, Maria Michailova en Klavdia Aleksandrova. Ze waren geen lid van de Communistische Partij, vertelden ze, maar stonden hier uit solidariteit. ,,We leven ieder van 4.000 roebel per maand”, zei Maria Michailova. ,,En onze huur is hoog, medicijnen duur en de voedselprijzen en de inflatie blijven maar stijgen.” Het ergste was volgens hen nog dat dat ze geen geld hadden om naar het theater te gaan, waar ze zo van hielden. ,,Nee, geef ons dan de Sovjet-Unie maar, toen was alles gratis en goedkoop.  Er moet binnenkort wel een revolutie uitbreken, want zo kan het niet langer doorgaan.”

Een eindje verderop stond een groepje Nationaal Bolsjewieken met hun vlaggen te zwaaien onder het toeziend oog van een vriendelijk lachende Omon-officier. De Nationaal Bolsjewieken worden door het Kremlin altijd afgeschilderd als fascisten, maar zijn toch meer een soort opstandige punkers die geen gelegenheid ongebruikt laten om hun onvrede over het huidige bewind te uiten. Het kan ze niets schelen als ze daarvoor moeten boeten met een paar jaar celstraf, die je in Rusland zo krijgt voor een ongeoorloofde ludieke protestactie.

Naast hen stond een andere interessante groep jongeren: de anarcho-communisten. De 19-jarige Oksana was een van hen. Ze werkte al en verdiende 15.000 roebel per maand. ,,Maar daar kan ik in Moskou nog geen 1-kamerappartement van huren”, zei ze. ,,Ik woon dus met een paar andere mensen samen.”

Toen klonk een strijdlied uit de hoorns van een koperblazersorkest en zette de groep, die uit enkele duizenden bestond, zich in beweging.  De 54-jarige ingenieur Nadezjda Ivanovna vertelde me dat ze de huidige regering haatte omdat die autoritair was. ,,Onder Medvedev zal er niets veranderen”, benadrukte ze. ,,Wij hebben dus een zware tijd voor de boeg.”

Even later liep ik naast Aleksandr, een 32-jarige fabrieksmanager. Ook hij was een ontevredene. ,,Ik ben geboren in de Sovjet-Unie en toen was het leven voor ons, gewone mensen, veel beter. Vooral op gebied van de gezondheidszorg en het onderwijs. In de Sovjet-Unie hadden we echte vrijheid en nu alleen de vrijheid van het grote geld.” Over die echte vrijheid in de Sovjet-Unie verschilde ik met hem van mening, maar over de rest kon ik hem deels geen ongelijk geven.IMG_0512.jpg

Ons gesprek werd overstemd door een man die, staand in de laadbak van een auto, door een megafoon ‘Leve Stalin! Heil aan het Russische Vaderland! Leve Rusland!’ riep.

Toen de herrie voorbij was sprak ik een keurige dame aan, die zich voorstelde als Olga Vinogradova, 59 jaar oud. Ze zei me dat onder Stalin het leven veel beter was. ,,Nu pas hebben we echte repressie, kijk maar naar het sterftecijfer in ons land.” Toen ik opmerkte dat de massale terreur van Stalin toch niet vergeleken kon worden met de minirepressie van Poetin, zei ze streng: ,,Stalin was niet verantwoordelijk voor die repressie. Die werd veroorzaakt door zijn omgeving.” Die uitspraak wees me er weer eens op hoe onverstandig het is dat Poetin de Stalintijd alsmaar probeert te bagetelliseren. Want eigenlijk zou er een Russische Loe de Jong moeten worden aangesteld die beschrijft hoe het werkelijk was in de periode 1924-1953.

IMG_0515.jpgTamara Ivanovna diende zich nu aan. Een mooie, keurige vrouw van tegen de zeventig, nog altijd werkzaam als hoogleraar Engels. ,,Ik moet wel, want van mijn pensioen kan ik niet rondkomen”, zei ze. ,,De prijzen zijn zo hoog dat gewone mensen niets meer kunnen kopen. Medvedev kan bovendien een land als het onze niet besturen. Hij is er niet goed genoeg voor opgeleid. Bovendien steunt het volk hem niet, want hij is illegaal aan de macht gekomen. Ik heb zelf gezien hoe er met de stemmen geknoeid is.”

We waren inmiddels bij het Theaterplein beland. Het aantal politieagenten leek verveelvoudigd. De jonge agenten lachten schaapachtig toen Tamara Ivanovna met een communistisch vlaggetje onder hun neus zwaaide. ,,Ze zijn bang voor ons, zie je dat”, zei ze.

Toen klonk het Russische volkslied vanaf het podium en was iedereen stil. Daarna begon de voorzitter van de Moskouse partijafdeling zijn toespraak. Hij werd omringd door veteranen in generaals- en admiraalsuniform, door jonge meisjes in pionierspakje, door een zangeres van het Russische levenslied. Vrouwen zwaaiden met bloemen en vaandels. Portretten van Lenin en Stalin werden opgehouden. IMG_0519.jpgHet klassieke communistische repertoire schalde uit de luidsprekers met als rode draad de woorden bourgeoisie, kapitalisme, corruptie.  ,,Poetin zegt dat hij al die acht jaar heeft gewerkt als een galeislaaf”, sprak de communistenleider. ,,En wat heeft het de gewone man opgeleverd? Armoede, wetteloosheid, een autoritair regime, oligarchen.”

Het lijkt 1917 wel, dacht ik, Maar toen viel mijn oog op een reusachtig spandoek dat de gevel van het onder Stalin gebouwde hotel Moskou bedekte. Op dat spandoek prees Guus Hiddink de elektronica van Samsung aan. Het was die gewaarwording die me meteen weer in de werkelijkheid van Poetins Rusland terugvoerde.