Niets te verliezen, niet bang, want een Brahmaan

Een van de dummy’s van een fotoboek, gemaakt door Kiyoshi Suzuki Uit besproken boek

Kiyoshi Suzuki: Soul and Soul 1969-1999. Noorderlicht, 76 blz. €39,50.

Hij heet Kiyoshi Suzuki en hij is al jaren dood. De Noorderlicht galerie in Groningen vond het nodig een boek en expositie aan zijn werk te wijden. En daar heeft die galerie goed aan gedaan, want Soul and Soul 1969-1999 is in Duitsland inmiddels genomineerd als beste fotoboek van het jaar.

Wie meer wil weten over Kiyoshi Suzuki (1943-2000) komt op internet vooral racemotoren tegen. Ook in The History of Japanese Photography ontbreekt elk spoor, maar op het Festival Noorderlicht in 1999 waren zijn foto’s al wel van de partij.

Suzuki begon met fotograferen in de jaren zestig en is daar in een teruggetrokken bestaan zo’n dertig jaar mee doorgegaan. Menige opname uit Soul and Soul doet in de verte denken aan de ruige fotoflarden die Robert Frank en route in Amerika maakte, temeer omdat ook Suzuki hier en daar teksten toevoegde of iets nonchalant met rode viltstift inkaderde.

Vergeet die andere Japanner, die de afgelopen decennia juist wél graag in de schijnwerpers stond en het nu zelfs tot een vuistdikke Taschen-uitgave heeft geschopt: Nobuyoshi Araki. Thema’s als seks, vergankelijkheid en dood, waar Araki bij voorkeur zijn camera op richt, zijn vergeleken met wat Suzuki in zijn vaak letterlijk bewogen beelden zoekt, bijna van een parmantige oppervlakkigheid. Ook het poseren, ensceneren en streng portretteren waar Araki in wil uitblinken, ligt ver af van Suzuki’s werkwijze. Hij doet precies het omgekeerde. Ik stel me voor dat hij vaak en lang wandelde, de camera onopvallend bij de hand en dan kilometers verderop in een trance raakte waarbij zijn intuïtie hem dicteerde wat er wel wél en niet aan de hem toegevallen waarnemingen toe deed. Innerlijk moest er iets klikken, iets synchroon lopen met wat hem in de buitenwereld raakte.

En zo ontstonden grofkorrelige beelden met kolenzwarte en wolkenwitte contrasten: stadstaferelen, tunnelritten, kinderen, bamboe, een openbaar toilet, een zee met de laatste stralen van een ondergaande zon. Er is geen touw aan vast te knopen en geen verhaal aan op te hangen. En toch maak ik mezelf wijs voortaan ‘een Suzuki’ meteen te herkennen, door de totale onbevangenheid en de aandachtige, minzame blik van de maker op mensen en dingen. Hij was vast een man die niet veel te verliezen had en ook niet bang was.

In het enige Engelse zinnetje dat in het als dummy vormgegeven boek voorkomt, wordt Suzuki een Brahmaan genoemd, iemand die volgens de Dhammapada, het spirituele testament van de Boeddha, wijs, geduldig, angstloos en sereen is. Op het goddelijke af dus: ‘Wie vreugde en aversie verlaten heeft,/ Koel geworden, vrij van hechting;/ [...] Voor wie er niets is in het verleden, / Noch in het heden en in de toekomst.’ Bovenmenselijk, zou je denken, maar toch komen de besmuikte dummy’s van de fotoboeken die Suzuki zelf samenstelde en vormgaf, en die in Soul and Soul staan afgebeeld, in de buurt van wat onthechting heet. Niets hoeft, alles mag. Niets is uitgesloten, alles is voor lief genomen.

Noorderlicht Fotogalerie, Akerkhof 12, Groningen. Tot 4/5, open wo. t/m zo. 12-18 uur.