Niet willen leven willen we niet zelf

GroenLinks wil dat ouderen die klaar zijn met het leven recht hebben op euthanasie.

Is het niet menselijker om te voorkomen dat ouderen zich overbodig gaan voelen?

Er zijn mensen in onze samenleving die dood willen omdat ze levensmoe zijn. Ze zijn eenzaam, zien hun lichamelijke en geestelijke conditie achteruit gaan, of vrezen daarvoor.

Waarom brengt dit gegeven geen bezorgdheid teweeg? Is het normaal dat een samenleving accepteert dat er mensen kiezen voor de dood? Zouden mensen niet tot het uiterste moeten gaan om ieder medemens het voldoende naar de zin te maken, ook al is hij oud, versleten of dement? En zouden we het ons ook niet moeten aantrekken dat zoveel mensen zich zo eenzaam voelen dat ze zich liever van het leven beroven?

Het gros van de mensen in Nederland denkt daar blijkbaar anders over. Meer dan 60 procent vindt dat mensen het recht hebben op een zelfgekozen dood, zo blijkt uit een onderzoek van het NCRV-programma Rondom 10. GroenLinks pleit er zelfs voor dat het kabinet laat onderzoeken of de euthanasiewet niet kan worden uitgebreid, zodat mensen ook recht hebben op euthanasie als ze hun leven niet meer ‘de moeite waard’ vinden. En een werkgroep van de Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde (NVVE) onderzoekt nu of de euthanasiewet kan worden aangescherpt voor dementerenden.

Geloven wij echt zo heilig in het recht op zelfbeschikking? Of is het toch meer een kwestie van gemakzucht? Als mensen het recht hebben om dood te gaan wanneer zij dat willen, wordt de samenleving immers van de plicht ontslagen te kijken wat precies mensen de dood injaagt.

Terwijl daar juist naar gekeken zou moeten worden. Want dood willen is niet natuurlijk en heeft bovendien weinig te maken met zelfbeschikking. De wens is waarschijnlijk eerder een gevolg van de manier waarop er wordt gedacht over mensen die oud en afhankelijk zijn. Als mensen de zekerheid zouden hebben dat ze op hun oude dag nog gewaardeerd en verzorgd worden, zouden ze waarschijnlijk niet uit eigen beweging dood willen. Dementie, bijvoorbeeld, zou dan beschouwd worden als een nieuw stadium in een mensenleven, waarin iemands persoonlijkheid verandert zoals een mens gedurende zijn leven voortdurend verandert.

In onze samenleving wordt dementie helaas gezien als een afname van ‘menselijke waardigheid’. En de afhankelijkheid die het tot gevolg heeft, beschouwt men als een last en als een ongewenst hoge kostenpost. Je kunt de televisie niet aanzetten en de krant niet openslaan of je wordt geconfronteerd met verhalen over hoe lastig, duur en slecht voor de economie het is dat er mensen zijn die zorg nodig hebben. Kun je, in zo’n maatschappij, de keuze om het leven voortijdig te beëindigen dan echt zien als een kwestie van eigen regie?

Een samenleving die te maken krijgt met mensen die dood willen zonder dat er sprake is van wérkelijk uitzichtloos lijden, zou zich rot moeten schamen. Een onderzoek naar de mogelijkheid om de euthanasiewet uit te breiden, is niet nodig. Er zou eens onderzocht worden wat er moet gebeuren om te voorkomen dat mensen zich overbodig voelen.

Yvette den Brok is publicist en doet onderzoek aan het Verwey-Jonker Instituut naar de emancipatie van gehandicapten.

Het aantal meldingen van euthanasie is gestegen, melden de regionale toetsingscommissies euthanasie. Lees hun jaarverslag via nrcnext.nl/links