Morgan Tsvangirai wint, maar net niet genoeg

Nieuwsanalyse

Oppositieleider Tsvangirai kreeg meer stemmen dan president Mugabe. Maar een tweede ronde blijft nodig. Die kan Mugabe alsnog winnen.

Het is de overwinning die de Zimbabweaanse oppositiepartij MDC had gevreesd. Partijleider Morgan Tsvangirai kreeg vanochtend van medewerkers van de Zimbabweaanse kiescommissie weliswaar de officiële bevestiging dat hij en niet Robert Mugabe de presidentsverkiezingen van vijf weken geleden heeft gewonnen. Dat is nooit eerder vertoond in de 28 jaar sinds de onafhankelijkheid. Maar met 47,9 procent van de stemmen voor Tsvangirai en 43,2 procent voor Mugabe is die overwinning te mager om hem nu tot president te kunnen uitroepen. De boodschap van de kiescommissie was niet: „Tsvangirai wint” maar „Tsvangirai wint net niet.”

De Zimbabweaanse kieswet schrijft voor dat alleen de kandidaat die meer dan de helft van de stemmen achter zich krijgt onmiddellijk tot winnaar kan worden uitgeroepen. Zo niet, dan moet binnen 21 dagen na de bekendmaking van de officiële uitslag een tweede ronde worden georganiseerd. De MDC heeft in de vijf weken sinds de verkiezingen van 29 maart herhaaldelijk laten weten niet mee te willen doen aan zo’n tweede ronde. Volgens haar eigen tellingen won Tsvangirai met 50,3 procent en is een tweede ronde niet nodig. Bovendien zouden politie en leger de afgelopen weken op zo’n grote schaal kiezers hebben geïntimideerd dat die tweede ronde onmogelijk „vrij en eerlijk” kan zijn.

De oppositie koos vanochtend, bij de vereiste verificatie van de uitslag, de lijn die het al acht jaar hanteert. De MDC wees de uitslag af, dreigde met rechtszaken en smeekte het buitenland om ingrijpen. Maar het protest is vergeefs, meedoen aan de tweede ronde lijkt voor de partij onvermijdelijk. De Zimbabweaanse kieswet laat er geen twijfel over bestaan. Alleen de resultaten die de kiescommissie naar buiten brengt zijn wettig, zelfs al zegt de MDC haar resultaten te baseren op de blauwe lijsten die daags na de verkiezingen aan de buitenkant van de 9.000 stembureaus werden opgehangen. Dezelfde wet schrijft ook voor dat Robert Mugabe gewoon president blijft als zijn tegenstanders niet meedoen aan een tweede ronde.

Wel meedoen vormt een even groot gevaar voor het behoud van de overwinning van Tsvangirai. Regeringspartij ZANU PF zal een tweede ronde in haar voordeel beslechten via fraude en intimidatie, is de vrees. ZANU PF begon een week na de eerste ronde al met de voorbereidingen voor de tweede ronde. Op het moment dat de verkiezingswaarnemers van het regionale samenwerkingsverband SADC Zimbabwe hadden verlaten, begon de strafcampagne tegen de kiezers die op de oppositie zouden hebben gestemd.

Mugabe heeft slechts 5 procent van de stemmen nodig om de uitglijder van 29 maart goed te maken. Mensenrechtenrapporten spraken de afgelopen weken over „martelkampen” waar de kiezers worden heropgevoed. De methoden zijn subtiel: slachtoffers worden op hun voetzolen geslagen, omdat stokslagen daar geen littekens achterlaten. Waarnemers die over twee of drie weken naar Zimbabwe trekken zullen weinig bewijs hebben om te twijfelen aan de eerlijkheid van de tweede ronde.

De kansen van de MDC zullen vooral afhangen van de rol van de derde kandidaat, die sinds de verkiezingen muisstil is geworden. Oud-minister Simba Makoni, die twee maanden voor de verkiezingen uit ZANU PF stapte om het op te nemen tegen Mugabe, kan nog steeds een sleutelrol krijgen. Hij kreeg minder dan 7 procent van de stemmen, maar hij kan nog steeds een ontsnappingsluik worden voor ministers en Mugabe-getrouwen die nu het bewijs zien dat Mugabe’s tijd op is. Makoni heeft al laten weten bij een tweede ronde samen met de herenigde MDC te willen optrekken tegen Mugabe.

Hooggeplaatste bronnen binnen ZANU PF houden er nog steeds rekening mee dat het leger zal beslissen over verlies of winst voor Mugabe. Een presidentschap van Tsvangirai blijft voor de meeste generaals onacceptabel. Een overgangsregering van beide partijen kan een oplossing zijn, maar vraag is dan wie die moet leiden.