Kunst legt het met intieme taferelen af tegen de webcam

Hoe intiemzijn de moderne kunsten nog?

Lange tijd was kunstbeleving in de Europese cultuur een van de weinige manieren om deel te hebben aan de intimiteit van onbekende anderen. Romans en schilderijen maakten lezers en kijkers vanaf de achttiende eeuw deelgenoot van particuliere emoties en zieleroerselen die in de publieke ruimte niet thuishoorden. Flauberts Madame Bovary (1857) werd voor talloze lezers een huisvriendin, en achter een gordijntje van de salon hing een naakt.

Maar de verhouding tussen publiek en privé in de moderne wereld is aan het veranderen, door de snelle opkomst van nieuwe technologie, blijkt uit een speciaal nummer van het Cultureel Supplement van deze krant. Technologische vernieuwing jaagt ander gedrag aan, en de culturele patronen van het digitale tijdperk ondermijnen het monopolie dat de kunsten ooit hadden op het publiekelijk delen van intimiteit. Webcams in slaapkamers en blogs over privélevens gaan inmiddels veel verder dan de romans en schilderijen die lezers en kijkers vanaf de achttiende eeuw deelgenoot maakten van andermans subjectieve emoties.

Dat dwingt ook de traditionele kunsten tot steeds grotere indiscretie: in de één-op-één-theatervoorstelling wordt de toeschouwer soms fysiek aangeraakt, en wat onthullingen over het privéleven betreft lopen de kunsten in de pas met de celebrity-cultuur van film- en popsterren.

Het internet programma last.fm doet meer dan alleen de gebruiker de muziek van zijn voorkeur voorspelen; het legt die voorkeuren ook vast en maakt ze voor anderen zichtbaar.

Maar privacy als kunstthema brengt nog iets aan het licht: er is een verschuiving gaande in de vraag wat aan het oog van de openbaarheid moet worden onttrokken en wat in de openbaarheid kan worden gebracht.

Cultureel Supplement: themanummer Privacy