Geschokt, maar niet verantwoordelijk

‘Onvoorstelbaar’ en ‘ongekend’ noemt Oostenrijk de incestzaak in Amstetten.

Maar hoe heeft het kunnen gebeuren en waarom heeft niemand iets gemerkt?

Perswagens rond het huis van Josef Fritzl. Foto AFP This picture taken on April 28, 2008 in Amstetten shows Josef Fritzl's house (C) who confessed the same day to imprisoning his daughter Elisabeth, now 42, in three cramped underground rooms beneath the family home for 24 years. Fritzl, 73, has also admitted fathering seven children she had, one of whom died shortly after its birth. Three of the surviving children had never left the dungeon where they were kept captive and had never seen natural daylight. AFP PHOTO/FOTOFLIEGER.AT/MARKUS LOITFELDER RESTRICTED TO EDITORIAL USE
Perswagens rond het huis van Josef Fritzl. Foto AFP This picture taken on April 28, 2008 in Amstetten shows Josef Fritzl's house (C) who confessed the same day to imprisoning his daughter Elisabeth, now 42, in three cramped underground rooms beneath the family home for 24 years. Fritzl, 73, has also admitted fathering seven children she had, one of whom died shortly after its birth. Three of the surviving children had never left the dungeon where they were kept captive and had never seen natural daylight. AFP PHOTO/FOTOFLIEGER.AT/MARKUS LOITFELDER RESTRICTED TO EDITORIAL USE AFP

De Oostenrijkse politiek is weer eens diep geschokt. Hier is sprake van „een onvoorstelbare wreedheid en gruwelijkheid”, zei minister van Binnenlandse Zaken Günter Platter zondag al in een eerste reactie op het bericht dat een vader in Amstetten zijn eigen dochter bijna een kwart eeuw had opgesloten en seksueel had misbruikt. Het was het schokkendste en ernstigste geval ooit in Oostenrijk, meende Platter.

De schok mag dan groot zijn, Oostenrijkse politici tonen zich vrij gemakkelijk onthutst. Ze hoeven zich daarbij namelijk, leert de ervaring, geen zorgen te maken over vragen en verwijten. Zelden komt hun eigen positie in het geding. Het debat over de schuldvraag en de verantwoordelijken wordt meestal gesmoord in onduidelijke conclusies en in een woordenstrijd tussen de twee grote politieke stromingen – sociaal-democraten en conservatieven – die het land keurig onderling hebben verdeeld.

Of het nu gaat om het mijnongeluk in Lassing, waarbij in 1998 tien doden vielen, de ramp met het skitreintje in Kaprun in 2000 (155 slachtoffers), de affaire-Kampusch (het meisje dat 8 jaar in een kelder opgesloten zat en in 2006 wist te ontsnappen), steeds wisten de autoriteiten uit te leggen waarom zij niet verantwoordelijk waren.

In Lassing achtte de rechter nalatigheid van controlerende overheidsinstanties onbewezen. In Kaprun werden verdachten vrijgesproken van het tegen alle voorschriften in plaatsen van een kacheltje in de trein. En in de zaak-Kampusch moet een parlementair onderzoek uitmaken of fouten bewust zijn verdoezeld.

Ook in Amstetten zijn er vragen genoeg. Is er gezocht naar de dochter van Josef Fritzl nadat hij had gemeld dat ze zich bij een sekte had aangesloten? Hoe kan een ‘vermiste’ vrouw drie kinderen ter wereld brengen en bij haar ouders te vondeling leggen, zonder dat iemand zich afvraagt waar ze is? Waren die drie kinderen, die bij hun grootvader/vader in huis mochten wonen echt zo ‘onopvallend’ als iedereen zegt? Wisten die kinderen van niets? En heeft de echtgenote van Fritzl echt niets gemerkt?

Antwoorden moeten komen van jeugdzorg, politie en andere overheidsinstanties. Maar hun eerste reacties zijn weinig hoopgevend. De autoriteiten, maar ook lokale experts, benadrukken dat het onmogelijk is geweest dat buitenstaanders iets gemerkt konden hebben van de ongelofelijke gebeurtenissen in de kelder.

„Het is een ongekend voorval”, zei districtshoofd Hans-Heinz Lenze, onder wie alle belangrijke instanties vallen in Amstetten, inclusief jeugdzorg. Josef Fritzl zou een „geniale misdadiger” zijn met een „perfect dubbelleven”.

Volgens een andere politiewoordvoerder had Fritzl goed opgevoede kinderen, die zelfs een muziekinstrument hadden leren bespelen. De vraag of de autoriteiten wellicht iets afwijkends hebben bespeurd bij een ongewoon strenge, patriarchale familievader, is vooralsnog taboe.

Iedere discussie over schuld is een dwaling, aldus Christoph Herbst, advocaat van slachtoffers van misdrijven. En jeugdzorg Amstetten „valt niks te verwijten”, weet districtshoofd Hans Lenze nu al. In Der Standard zegt hij dat de vondelingen keurig medisch zijn onderzocht en dat de brief die bij de eerste vondeling lag volgens „een beëdigde grafoloog” van de moeder afkomstig was. Daarmee leek de zaak afgehandeld.

Intussen verwondert Oostenrijk zich over het beeld dat de buitenwereld van het land krijgt. Onder de kop ‘Een desolaat Alpenland’ schrijft Der Kurier dat buitenlandse media zich afvragen wat er toch met dit land aan de hand is. En of dit ‘typisch’ Oostenrijks is.

De BBC verzamelde en vertaalde krantencommentaren uit heel Europa over de incestzaak. Lees ze via nrcnext.nl/links