Duitse artiest wil stervenden exposeren

In Duitsland is geschokt gereageerd op het plan van Gregor Schneider om stervenden te exposeren. De kunstenaar wil hiermee het eenzame en onwaardige sterven aan de kaak stellen.

Het kan sensatiezucht zijn, het kan ernst zijn. Wat het ook is, de gerenommeerde Duitse kunstenaar Gregor Schneider heeft de aandacht getrokken met zijn plan om het sterven ten toon te stellen – een van de laatste taboes die er nog zijn.

Schneider (39), die het grote en bizarre gebaar in de kunst niet schuwt, bevestigde deze week in de Duitse pers dat hij stervenden of zojuist overleden mensen aan het publiek wil laten zien. Zijn ‘objecten’ zouden in een door hem ontworpen ruimte moeten komen te liggen, in een museum of op een andere „waardige plaats”, zoals zijn eigen atelier. Tegen de Britse kunstkrant The Art Newspaper zei hij dat het zijn doel is „de schoonheid van de dood te tonen”. Schneider meldde tevens dat hij ervan overtuigd is mensen voor zijn project te kunnen vinden.

De kunstenaar geniet in Duitsland bekendheid om zijn werk van doorgaans beklemmende of bevreemdende aard. In Berlijn liet hij vorig jaar zijn publiek anderhalf uur in de rij staan voor een performance. In een lege ruimte kregen de wachtenden vervolgens te horen dat ze onderdeel waren van een ‘wacht-act’.

Met een serieuzer project won hij op de Biënnale van Venetië in 2001 de Gouden Leeuw met Totes Haus UR Venedig 2001. Het huis UR staat in de Unterheydener Strasse in zijn geboortedorp Rheydt nabij Mönchengladbach. Het is van binnen door Schneider tot een modern spookpand omgebouwd, met bewegende wanden, dichtgemetselde ramen, onverwachte tussenruimtes en aangepaste belichting.

Over zijn nieuwe, nog niet uitgewerkte project van het laten zien van stervenden zei Schneider deze week: „De werkelijkheid van het doodgaan in Duitse ziekenhuizen, op de intensive care en in de operatiezalen is verschrikkelijk. Het is een schandaal. (…) De omgang met de dood zoals ik die voor ogen heb, kan onze angst ervoor wegnemen.” De stervenden, aldus Schneider, zouden het project zelf mede kunnen vormgeven. Hun stem zou bepalend voor zijn kunstuiting zijn.

Als kunstenaar wil Schneider ertoe bijdragen „humane ruimtes” voor stervenden en het doodgaan te bouwen. Dat zei hij deze week tegen de Westdeutsche Zeitung, een krant die in Mönchengladbach en omgeving uitkomt. „De dood heeft een plek nodig, en een bepaalde manier van omgaan.” Volgens hem wordt er nu „eenzaam en alleen en meestal onwaardig” gestorven.

Zijn plan was nog niet wereldkundig gemaakt, of de reacties loeiden door de media. Het christelijke Bondsdaglid Günter Krings (CDU) uit het kiesdistrict Mönchengladbach liet weten dat het te ver gaat om een mens aan zijn levenseinde als tentoonstellingsobject te misbruiken. Andere parlementariërs laakten de „voyeuristisch mentaliteit” van Schneider en wezen op de aantasting van de „waardigheid van stervenden”. Dat is tevens de teneur van veel niet-politieke reacties.

Kortom, Gregor Schneider heeft iets losgemaakt in het artistieke en maatschappelijke debat in Duitsland. Maar zijn plan is ook als een boemerang op hem teruggeslagen. Hij ontvangt inmiddels doodsbedreigingen per telefoon en e-mail. Iemand heeft hem de nieuwe man van een ex-vrouw ter beschikking gesteld. „Er doemen potsierlijke afgronden voor me op. En dat terwijl er nog helemaal niets is gebeurd.”

De Westdeutsche Zeitung vroeg aan Schneider hoe hij zelf tegen de dood aankijkt. „Het is mijn hoop”, aldus de kunstenaar, „vervuld te sterven. Misschien lukt ons dat allemaal als we de dood uit de taboesfeer halen en het sterven tot een positieve gebeurtenis maken, zoals de geboorte van een kind.”