Dit is klimaatverandering

Sacha de Boer, fotograaf en presentator NOS journaal, is een week naar de Noordpool voor reportages. De Boer (1967) is getrouwd met Rick Nieman. „Ik tril als een rietje.”

Sacha de Boer op de Noordpool: ‘We horen luid geblaf en opeens zie ik in de verte een ijsbeer!’ Foto Liselot Meelker
Sacha de Boer op de Noordpool: ‘We horen luid geblaf en opeens zie ik in de verte een ijsbeer!’ Foto Liselot Meelker Meelker, Liselot

Donderdag 27 april

Overmorgen naar de Noordpool, en ik heb alleen nog energierepen nodig. Op weg naar de NOS-redactie, stop ik bij Albert Heijn in Bussum. Waar ik in mijn vertrouwde Amsterdamse yuppen-Appie de powerbars wel zou weten te vinden, hangt hier een hoog Kapitein Koekgehalte. Tussen de repen belt mijn broer. Op 5 mei is mijn moeder alweer tien jaar dood. Ze zou nu 65 zijn.

Mijn broer wil een advertentie zetten in de krant. Ik vind het een mooie gedachte, hopelijk lezen ze het NRC in het hiernamaals.

Op de redactie is het te rustig. Het 20 uur journaal brengt weinig nieuws. Wel een bijzondere reportage uit Lapland over klimaatverandering. Sneeuw en ijs worden dunner, maar harder, waardoor de rendieren niet meer kunnen wroeten naar voedsel. Dat zal in Nunavut niet veel anders zijn.

Als de Zweedse boswachter een dood rendier uit zijn laadbak tilt en op de grond gooit – zo stijf als een plank –, schiet opeens de Dead Parrot Sketch van Monty Python door mijn hoofd.

Vrijdag

Zeven uur, een baby huilt. Is het Luuk, de pasgeboren zoon van mijn overbuurvrouw Ellen? Nee, die maakt alleen lieve piepgeluidjes. Ik draai me om en slaap nog even door. Twee uur later meldt de wekkerradio wederom weinig nieuws. De laatste spullen in de koffer; hoeveel camera’s neem ik eigenlijk mee, en waar zijn mijn bergschoenen.

15:17 een mail met statistieken over bedreigde diersoorten, nodig voor het boek The Living Other van de 94-jarige, legendarische Hongaarse fotografe Ata Kando. Fotograaf Diana Blok en ik produceren deze bundeling met bijzondere dierenfoto’s. Ik zoek in de lijst naar de ijsbeer. Er zijn er nog maar 22.000 van.

20:00 uur, het laatste journaal voordat ik naar de pool ga. We openen met het bericht van twee doden in Uruzgan. In de studio vertelt Peter ter Velde over mails die Uruzgan-militairen hem vandaag stuurden. Onze verslaggever is een speciaal contact voor hen geworden, en dat is ontroerend. Bij het laatste deel over dit nieuws, als ik de condoleancetekst van Dick Berlijn voorlees, een hoorbare brok in mijn keel. Snel doorlezen maar.

Zaterdag

Onze eerste vlucht is vier uur vertraagd! Daarna moeten we nog 3 vluchten tot de pool („ken je dat verhaal van die meiden die naar de Noordpool gingen?”).

Bij de Martinair-balie kunnen ze ons bij hoge uitzondering overboeken op de KLM-vlucht die wel om 13:55 vertrekt. Opluchting als we de bagage inchecken bij een beeldschone, maar warrige KLM-stewardess.

Na landing in Toronto, blijkt dat onze drie koffers niet zijn meegekomen. Als de man achter de balie Lost Luggage zegt dat we het dan maar even zonder make up moeten doen, schiet ik ongenadig uit mijn slof. Ik trek hem nog net niet over de balie als ik zeg dat wij – ik fotografeer, journalist Babs Assink schrijft – naar de Noordpool gaan voor National Geographic, en Dat We Echt Onze Koffers met Poolkleding Moeten Hebben Anders Gaat de Reportage Niet Door! Hij bindt in.

Om middernacht in een luchthavenhotel voor een korte nachtrust. In Nederland is het nu 8 uur ’s ochtends.

Zondag

1:30 Telefoon. „I got some bad news for you…” Onze koffers zijn op eigen houtje naar Minneapolis doorgereisd. Wat zat er ook alweer in behalve de warme poolkleding en schone spullen. Een statief (kan zonder), toilettas (heb inmiddels een tandenborstel gescoord) en mijn contactlenzen. Ai, als slechtziende fotograaf kom je niet ver. Stom eigenlijk om die in de koffer te doen. Vanwege het verbod op vloeistoffen in de handbagage. Hebben terroristen toch even invloed op mij, grrr. Rommelig slaap ik nog een beetje door.

Om half zeven aan boord van vlucht nr. 3. Met een Inuit-schoolklas en hun Canadese lerares Kim. Babs zit naast haar en weet na een zeer turbulente vlucht al meer over onze bestemming dan haar lief is. Incest, huiselijk geweld en drankmisbruik. Terwijl het dorp al jaren is drooggelegd.

Gids Louie, geboren in een iglo, pikt ons op en vertelt mooie verhalen. Al jaren zoekt-ie naar het wrak van de Franklin-expeditie. Deze zomer krijgt-ie hiervoor een sonarschip en ijsbreker ter beschikking.

’s Avonds gaan we met zijn familie naar zijn ‘cabin’. Een klein buitenhuisje op de toendra. Met zijn four wheel drive scheuren we over de lege vlakte. Aan de einder staat een houten barak, binnen brandt een kachel. Louie geeft een demonstratie iglo bouwen. Het lukt niet echt om mooie compacte sneeuwblokken te snijden. De klimaatverandering.

Maandag

In de warme kleding die lerares Kim ons heeft geleend, gaan we op pad. Als fotograaf met bril ben ik wel enigszins gehandicapt. Onder de skibril beslaat ie, en dat bevriest.

We horen luid geblaf en opeens zie ik in de verte een ijsbeer!

Babs haalt me uit mijn droom; het is een husky. Toch maar weer die bril op.

Twee van de drie koffers zijn inmiddels aangekomen, een van Babs en een van mij. Na drie dagen schone kleren aantrekken is een ongekende luxe. En, grote verrassing, in deze koffer zitten mijn contactlenzen. I can see!

’s Avonds naar onze nieuwe vriendin Kim. We eten spaghetti en drinken thee. Die drooglegging begint te wennen. Al zou een mooi glas volle rode wijn… Ach.

Dinsdag

Klimaatverandering gaat sneller dan gedacht. In 2030 is al het zomerijs verdwenen. Tot die tijd wordt het alleen maar dunner, volgens het laatste rapport van het WNF. Voor veel mensen een ver-van-mijn-bed-verhaal, maar de Inuit moeten ermee leven. Vooral de traditionele jager bij wie we op bezoek gaan. Als hij vertelt over zijn eigen ervaringen met de veranderende weersomstandigheden, wordt de stoere jager opeens emotioneel. Het ijs is in de herfst en voorjaar tegenwoordig zo onbetrouwbaar, dat je er met de sneeuwscooter of de hondenslee niet meer veilig overheen kunt. Hij kent mensen die zijn verdronken.

Dit is klimaatverandering, niet uit rapporten of van ex-vicepresidenten met powerpointpresentaties, maar uit de praktijk. Hun traditionele levenswijze wordt beïnvloed door wat wij in de rest van de wereld doen.

Intussen fileert de vrouw des huizes een bevroren vis op een stuk karton op de vloer. Daarnaast ligt het vlees van een dode zeehond. Zo’n geur rook ik al eens eerder, een jaar of vier geleden op reportage in Kameroen, toen we stropers op heterdaad betrapten terwijl ze een olifant aan het grillen waren. De geur van dood vlees met veel bloed. De anti-stroperspatrouille laadde de olifant op het dak en de gearresteerde stroper bij ons op de achterbank. Omdat-ie al drie jaar non stop zijn lucky shirt droeg, leunde ik liever uit het raam. Olifantenbloed druppelde op mijn arm.

Later op de dag, met prachtig avondlicht, is de photo shoot voor Linda. Zeven verschillende vrouwen over hun leven op de Noordpool. Eentje springt er meteen uit. Niet alleen is ze erg slim en mooi, maar ook heel stoer. Een Inuit-meisje dat piloot wil worden.

Woensdag

Door de storm gaat onze sleehondentocht niet door.

We gaan langs Florence, de feministe van het dorp. Ze is misbruikt, en nu een klokkenluider die incestplegers aanpakt. Dappere dame in een dorp waar mannen weinig respect voor vrouwen hebben. Poetsen zullen ze, en verder hun mond houden.

Tijdens het interview roept haar hulpbehoevende vader haar voortdurend. Een interview met hem is goed, maar dan moet er wel worden betaald. Resoluut slaat Babs haar notitieblok dicht.

We dwalen verder door een afgelegen deel van het dorp. Opeens rent een loslopende husky op ons af. Huskies moeten aan de ketting en worden amper gevoed. Onlangs zijn er twee mensen een been kwijtgeraakt door hongerige huskies, en wij willen de statistieken niet verhogen. Ik stuur hem zeer daadkrachtig weg, ondertussen trillend als een rietje. Uit het niets verschijnt een Jeep van de Canadian Mounted Police, met sergeant Dan als redder.

’s Middags interview met de burgemeester. Hij is fervent zeehondenjager, maar werd kwaad toen-ie laatst op tv zag dat die dieren ook wel worden gedood alleen voor het bont. Vlees en het vet lieten ze liggen. Inuit gebruiken juist alles van de zeehond. Ik snap dat het niet realistisch is om de Inuit de zeehondenjacht voor hun eigen levensonderhoud te verbieden. Ze knuppelen niet, en doden niet om verwende vrouwen in rijke landen van een bontjas te voorzien.

Het is dat koeien niet zo lief kunnen kijken als de zeehond (alhoewel).

Donderdag 24 april

We zouden meegaan op zeehondenjacht. Het niet-journalistieke deel van mij hoopt dat ze geen zeehond vangen vandaag, of hem humaan doden. Alhoewel, wat is humaan? In Nederland worden varkens onverdoofd gecastreerd en hun krulstaartjes afgehakt terwijl ze enorm gillen. En kippen zijn vaak nog niet helemaal dood als ze in de slachterij aan een haak worden gehangen.

De storm is spelbreker. Er is een paar meter zicht en dus gaat de jacht niet door.

Babs en ik oefenen het traditionele Inuit-keelzingen. Het heeft iets weg van simultaan neuriën en rochelen. We krijgen er steeds de slappe lach van.

Als de blizzard is gaan liggen kunnen we morgenochtend nog op sleehondentocht. Om 14:00 terugvlucht nr.1. Zondag thuis, hopelijk met alle koffers. Ook die ene die nog altijd zoek is. De laptop en de camera’s houd ik alle vier vluchten stevig onder mijn arm geklemd.