Dagboekmysterie

Gerd Heidemann in 1983. Foto AP met de vervalste dagboeken van Hitler
Gerd Heidemann in 1983. Foto AP met de vervalste dagboeken van Hitler Associated Press

„Na de bestudering van deze dagboeken moet de biografie van de dictator en de geschiedenis van het Derde Rijk grotendeels opnieuw geschreven worden.” Gisteren was het precies 25 jaar geleden dat het Duitse weekblad Stern met deze woorden de dagboeken van Adolf Hitler aan de wereld presenteerde. Trots stond sterverslaggever Gerd Heidemann, die de zestig lederen banden ontdekt had, honderden journalisten te woord.

Nog geen twee weken later volgde de ontluistering. De scoop van Stern bleek die Ente des Jahrhunderts, de grootste journalistieke blunder van de eeuw.

De dagboeken waren een vervalsing. Uit chemische proeven bleek dat het gebruikte papier alleen maar van na de oorlog kon zijn. Niet Hitler, maar Konrad Kujau, een voormalige schoonmaker, was de auteur van de honderden pagina’s vol armzalig proza.

Het vijfde lustrum van het debacle was de afgelopen week aanleiding voor de Duitse media om het foutenfestival te reconstrueren dat aan de presentatie van de dagboeken vooraf ging.

Bild ging op bezoek bij Heidemann, die leeft van een uitkering van 350 euro per maand. De reporter is, weinig verrassend, een verbitterd mens. Hij kreeg vier jaar en acht maanden gevangenisstraf, omdat hij een gedeelte achterover zou hebben gedrukt van de 9,3 miljoen mark die voor de dagboeken werd betaald.

Kujau, die in 2000 overleed, kreeg twee maanden minder cel en werd ook nog eens vervroegd vrijgelaten.

Michael Seufert, redacteur van Stern, was indertijd getuige van het debacle en doet daar nu in zijn boek Der Skandal der Hitler-Tagebücher verslag van. Er bestaat geen twijfel over dat Heidemann de hoofdschuldige in dit drama was. De verslaggever had een ‘nazitic’. Hij verzamelde nazisnuisterijen en verkocht op een gegeven moment zelfs zijn huis om de Carin II, de boot van Herman Göring, te kunnen kopen. Via zijn contacten in het duistere verzamelaarscircuit kwam hij in aanraking met Kujau. Die kon zijn geluk niet op toen bleek dat Heidemann maar wat graag wilde geloven in de authenticiteit van het materiaal dat door zijn handen ging. Hij zette zich aan het schrijven van de dagboeken van de Führer.

Het is ook nu nog ongelooflijk hoe Heidemann en zijn directe chef er vervolgens in slaagden alle controlemechanismen van Stern te omzeilen. De verslaggever vroeg en kreeg miljoenen marken, die hij in grote plastic tassen afleverde bij Kujau. Die zou ervoor zorgen dat ze bij de verkoper, een contact achter het IJzeren Gordijn, zouden komen.

Een kwart eeuw na de presentatie van de dagboeken van Adolf Hitler is er nog altijd één mysterie dat opgelost moet worden: van de koopsom is het leeuwendeel nooit teruggevonden.

Heidemann mag dan voor de verdonkermaning veroordeeld zijn, gezien zijn huidige omstandigheden is het onwaarschijnlijk dat hij weet waar deze schat zich bevind.

Bart Funnekotter