Hamer is geen wild avontuur

Met Mariëtte Hamer koos de Tweede Kamerfractie van de PvdA voor de stabiliteit. Diederik Samsom had meer reuring gegeven. Zou de partij daar meer aan hebben gehad?

Den Haag, 23 april. - De fractievergadering verliep volgens het spoorboekje van voorzitter van het stembureau Jeroen Dijsselbloem. Stipt om tien uur kwam de PvdA-fractie gistermorgen bijeen, om kwart voor elf vlogen de eerste sms’jes al door de ether: het is een meisje en ze heet Mariëtte.

Diederik Samsom (36), de voormalige milieuactivist, hield een bevlogen speech waarin hij moeiteloos Afrika, flexwerken en milieu verbond. Mariëtte Hamer (49) legde de nadruk op haar bewezen kwaliteiten als teambuilder. De fractie stelde vragen „van het soort dat je bij een sollicitatiecommissie verwacht”, aldus een aanwezige, waarna de 33 fractieleden schriftelijk stemden.

De uitslag is geheim, maar Hamer’s zege was krap: 18-15 schat de één, 17-16 een ander. Zonder ruime steun had Samsom zich zondag ook niet kandidaat gesteld. Er bestond wrevel over de wijze waarop Hamer vorige week meteen na het vertrek van Jacques Tichelaar als fractieleider een snelle stemming wilde forceren en vervolgens in het tv-programma Nova een blokkade opwierp tegen de terugkeer van staatssecretaris Frans Timmermans (Europese Zaken) als fractieleider. De ‘sociaal-liberalen’ in de fractie, een aantal vooral jongere moderne socialisten, waren bezorgd over de ouderwetse, fantasieloze sociaal-democratische sfeer in de fractie. „We wilden geen diesel maar een Ferrari”, zegt één van hen. De naam van Timmermans bleef tot kort voor de vergadering rondzingen: deze ‘uitzendkracht van de PvdA’ voedde de speculatie door in ambivalente bewoordingen te ontkennen dat hij in de race was.

Partijleider Wouter Bos bleef op de hoogte en op afstand, dit tot teleurstelling van PvdA-watcher en socioloog Dick Pels. „Iets doen is even riskant als niets doen, maar het is ten minste spannend.” Hamer staat in zijn ogen voor een kleurloos kruideniersideaal. „Iemand die goed op de winkel past, die je om een boodschap kan sturen, zoals Bos zegt. Zo suddert de partij richting volgende nederlaag.” Want juist gebrek aan fut en inspiratie houdt de PvdA volgens Pels in de peilingen rond de twintig zetels. „Hamers grote zege is dat versoepeling van het ontslagrecht in de ijskast verdween, maar met blokkeren en behoudzucht win je niets.”

Maar zit de PvdA op avontuur te wachten? Politicologe Liesbeth van Zoonen van de universiteit van Amsterdam vindt dat de fractie terecht weerstand bood aan mediadruk om „iets lekker wilds te doen”: de partij heeft juist consistentie en stabiliteit nodig. De fractie is diep verdeeld tussen ouderwetse sociaal-democraten en sociaal-liberalen uit de school van Bos. Die breuklijn doorkruist Hamers ambitie om permanent campagne te voeren, „De Labourpartij van Tony Blair was een soepele, gestroomlijnde visiemachine omdat er onder Blair een hecht, dominant team functioneerde. In de PvdA werken partijapparaat, fractie en ministersploeg nu volstrekt langs elkaar heen, het zijn eilanden zonder zelfs een overlegstructuur. Laat ze daar maar eens rustig aan werken, zodat ze bij de volgende verkiezingen een gedisciplineerd verhaal hebben.”

Ook oud-campagneleider van de PvdA Jacques Monasch is blij met Hamer. „Haar onverzettelijke houding in het ontslagrecht was toch een soort herbronning: de liberale uitverkoop is voorbij.” Samsom had meer reuring gegeven, maar ook „debat om het debat”. De weg naar herstel van de PvdA is de aanval, aldus Monasch: waarom zegt Hamer na ruim een jaar regeren dat ze pas in september met een verhaal komt? Dat typeert volgens Monasch de stuurloosheid en het defensieve optreden van de PvdA. Zo deed Bos pas na eindeloze aandrang iets aan de topinkomens en sprak hij zich over de symboolkwestie van het handen schudden door Marokkaanse straatcoaches uit toen heel Nederland de PvdA alweer associeerde met pappen, nathouden en kopjes thee drinken.

De PvdA moet volgens Monasch gewoon weer staan voor sociaal beleid en goede collectieve voorzieningen: de beproefde formule. „Boodschap voor de liberalen: opdonderen! Ga bij Femke Halsema maar fijn het linkse liberalisme uitvinden.”