Een zomer van gehoorzaamheid in Alexandrië

’s Zomers gingen de Egyptenaren graag naar het mondaine Alexandrië. Maar nu is het een fundamentalistisch bolwerk en zwemmen er geen vrouwen meer in zee.

Op het strand in de Egyptische Middellandse-Zeestad Alexandrië. Fundamentalisten letten erop dat de islamitische kledingregels in acht worden genomen. Foto Ad van Denderen/HH Egypte, Alexandrie, mei 2005 Gesluierde vrouw op het Miami-beach strand. Foto: Ad van Denderen/Hollandse Hoogte uit project: Landen rond de Middellandse Zee
Op het strand in de Egyptische Middellandse-Zeestad Alexandrië. Fundamentalisten letten erop dat de islamitische kledingregels in acht worden genomen. Foto Ad van Denderen/HH Egypte, Alexandrie, mei 2005 Gesluierde vrouw op het Miami-beach strand. Foto: Ad van Denderen/Hollandse Hoogte uit project: Landen rond de Middellandse Zee Denderen, Ad van;Hollandse Hoogte

Kawsar Abdel Fattah maakt zich op voor de zomerse fatsoenscampagne van de fundamentalistische Moslimbroederschap in Alexandrië. Binnen twee maanden stromen de Egyptische badgasten massaal naar deze havenstad aan de Middellandse Zee om de ondraaglijke hitte van Kairo en andere steden in het binnenland te ontvluchten. Abdel Fattah (40, moeder van vier kinderen) organiseert jaarlijks een oproep aan de bezoekers om zich toch vooral aan de voorschriften van de profeet te houden. „Een zomer van gehoorzaamheid”, is de leus die ze op posters door de stad verspreidt. „We vragen de mensen niet in strijd met de shari’a te handelen”, verklaart Abdel Fattah.

Geen wonder dat in het ooit zo mondaine en vrijzinnige Alexandrië geen meisjes en vrouwen meer in zee zwemmen. Abdel Fattah is er niet rouwig om. „Godzijdank”, zegt ze tijdens een ontmoeting in het lokale kantoor van de Moslimbroederschap. „We hebben de boodschap van de profeet goed verspreid.” Maar niet alles is verboden, haast ze zich te melden. „Op het strand zie je nog altijd vrouwen wandelen, maar ze dragen de kleren die de islam hun voorschrijft.”

Abdel Fattah is een van de duizenden activisten van de Moslimbroederschap in deze kustplaats met vijf miljoen inwoners, na Kairo de grootste stad van Egypte. Ze noemt zichzelf een onderzoeker van islamitische studies en heeft twee boeken gepubliceerd over de ‘mannelijke superioriteit over vrouwen’. Mannen hebben een verantwoordelijkheid tegenover vrouwen, verklaart ze zich nader. Daarnaast presenteert ze een praatprogramma op de radiozender van de Moslimbroederschap dat via internet te ontvangen is.

In heel Egypte groeit de conservatief islamitische invloed, maar in Alexandrië is die misschien het meest merkbaar wegens het contrast met de reputatie van de stad. De havenstad die in de vierde eeuw voor Christus werd gesticht door Alexander de Grote stond met haar legendarische bibliotheek en vuurtoren ooit symbool voor de verlichting in de antieke wereld. Een eeuw geleden genoot Alexandrië nog bekendheid als een van de meest kosmopolitische steden aan de Middellandse Zee. Grieken, Cyprioten, Italianen, Fransen en Armeniërs leefden naast Egyptische moslims, christenen en joden in harmonie met elkaar. In klassieke Egyptische films en liedjes wordt de koele zeebries, de schoonheid van de vrouwen en de romantiek van de stad bewierookt. Maar vandaag de dag is daar weinig van terug te vinden.

Abdel Fattah is gekleed in een beige hoofddoek tot over de schouders en een groene jurk met borduursels – bescheiden zoals dat van een moslimzuster verwacht wordt. Ze zegt zich te storen aan de morele teloorgang van de stad. „Vooral in de zomer zien we onethische zaken in Alexandrië.” Ze doelt daarmee vooral op de losbandigheid van jonge Egyptenaren. „Het gaat me niet alleen om de manier waarop jongeren zich kleden, maar ook over de manier waarop ze zich gedragen.”

Anders dan vroeger laten vrijzinnige rijke en middelrijke Egyptenaren zich tijdens de zomermaanden allang niet meer zien in Alexandrië. Ze geven de voorkeur aan de exclusieve stranden verder ten westen aan de Middellandse Zee, waar lidmaatschap of introductie vereist is. Alleen daar kunnen vrouwen en meisjes zich nog ongestoord in badpak vertonen. ‘Onbescheiden’ geklede vrouwen worden steevast lastiggevallen.

Abdel Fattah ontkent dat de groeiende intolerantie het gevolg is van de voortdurende propaganda van fundamentalistische moslims in de stad. „De mensen die meisjes en vrouwen lastigvallen, horen niet bij de Moslimbroederschap”, verklaart ze boos. „We beoordelen niemand op geloof of kleren. Dat is aan god. Maar we vragen vrouwen wel om bescheiden te zijn.” Ze klaagt dat ook gesluierde meisjes en vrouwen op straat worden aangesproken, betast of zelfs aangerand.

Juist de Moslimbroeders proberen de algehele verloedering van de stad te bestrijden, meent Abdel Fattah. De beweging zet zich bijvoorbeeld sterk af tegen het gebruik van verdovende middelen door jongeren. „Kinderen worden niet goed opgevoed doordat vrouwen moeten werken terwijl de vaders werkloos in het theehuis zitten”, aldus de bevlogen moslima. „Kinderen hebben geen enkel fatsoen meer. Ze leren geen liefde voor het vaderland.” Ze wijt de ‘degeneratie’ aan de vernederende omstandigheden waarin het volk moet zien te overleven. „Alleen de rijken kunnen zich van alles veroorloven, maar er is geen waardigheid meer voor het gewone volk.”

Op de Corniche langs de kust, doet Magdi (48) in een trainingspak zijn dagelijkse gymnastiekoefeningen. Rekkend en strekkend beklaagt de accountant zich over de toestand van zijn geboortestad. Hij wijst naar de deprimerende torenflats die de ooit zo mooie boulevard ontsieren. „De hele stad is naar de vernieling geholpen met cement, beton en asfalt.” Even verder staat Bibliotheca Alexandria, een kostbaar architectonisch huzarenstuk dat in 2002 werd opgeleverd en de stad weer op de wereldkaart had moeten zetten. „Maar met meer beton, een paar duizend boeken en een handvol lezingen wordt het heus niet zoals vroeger.”

„De geest van Alexandrië is verdwenen”, zegt Magdi. Als oorzaak noemt hij de economische achteruitgang. Na jaren van stagnatie claimt de regering een economische groei van ruim 7 procent. Maar door de inflatie en ongelijke verdeling merkt het grootste deel van de bevolking daar niets van. „Dat heeft zijn weerslag op de denkwereld van mensen”, aldus Magdi. „De Moslimbroeders zijn daarvan niet de oorzaak, maar ze plukken er wel de vruchten van. Mensen hebben niets meer om naar uit te kijken en vallen daarom terug op het enige dat nog enige houvast biedt. Geloven is immers gratis.”

Alexandrië is veranderd in een fundamentalistisch bolwerk. Het is een bolwerk van de Moslimbroederschap. Acht van de negen kandidaten uit deze stad wonnen een parlementszetel bij de parlementsverkiezingen eind 2005. Dat zijn er meer dan welk ander district ook. In de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van 8 april pakte de veiligheidsdienst ruim 100 Moslimbroeders in de stad op.

Op een bankje zitten een moeder en haar tienerjarige dochter op naar de zee te staren. Ze zijn uit Kairo een lang weekeinde naar Alexandrië gekomen om familie te bezoeken. „Maar ik kom hier niet graag meer”, zegt de vrouw die in de hoofdstad werkt als directrice van een weeshuis. Beiden dragen een grote zonnebril en een korte kleurige hoofddoek die in Egypte voor trendy wordt aangezien. „Alexandrië is overrompeld door pummels. Ze zijn conservatief en bekrompen.” Dan valt haar dochter in: „Mijn moeder vertelt altijd dat ze hier vroeger ging zwemmen, maar ik denk er niet aan. Zelfs als we in onze gewone kleren op het strand lopen, worden we lastiggevallen.”