Lekker poetsen

Ook anno 2008 krijgen vrouwen de kriebels. Ze willen het huis uitmesten. Maar wie weet nog hoe het moet? „Ik knap er helemaal van op.”

Illustratie Wendy Panders
Illustratie Wendy Panders Panders, Wendy

Bananenschillen en plastic verpakkingen van snacks onder de bank, hondenhaar vermengd met stof in de hoeken, neergesmeten zanderige sportschoenen, gesmeerde boterhammen achter de verwarming, kaarsvet op de schoorsteenmantel, chocolademelk op de gordijnen, plakkerige fornuizen en groezelige propvolle keukenkastjes. Niets zo desastreus voor een schoon en opgeruimd huis als pubers, huisdieren, of angst voor de werkster. De combinatie van deze drie is helemaal dodelijk. Tel daarbij nog op het totale gebrek aan kennis over degelijk en ouderwets schoonmaken. Nu de zon de vrij ronddansende stofdeeltjes beschijnt, is het de hoogste tijd voor een opfriscursus.

Een rondgang langs damesbladen en internet leert dat de grote schoonmaak tegenwoordig een begrip is dat refereert aan computeronderhoud, huidproblemen, organizen en ontslakken. De vrouw die bij het aanbreken van het voorjaar haar hele huis binnenstebuiten keert, is niet meer. Of bijna niet meer. Maar ze komt wel terug.

Historicus Ineke Strouken, de geridderde directeur van het Nederlands Centrum van Volkscultuur: „We krijgen de laatste jaren aan het gevoelsmatige begin van de lente honderden telefoontjes van vrouwen die over de grote schoonmaak gaan. Daarvoor kregen we die nauwelijks. In de jaren vijftig deed iedereen het nog, midden jaren zestig kwam de klad erin en toen vrouwen buitenshuis gingen werken was het min of meer over. Maar we merken dat het weer in opkomst is.”

Vroeger moest de klus voor Pasen geklaard zijn. Logisch, want Pasen staat voor een nieuw begin, een schone start. Aan deze deadline viel niet te tornen. „Vrouwen vertelden mij dat ze een longontsteking kregen omdat ze voor Pasen de kachel op zolder hadden gezet, terwijl het daar nog veel te koud voor was. Tegenwoordig ondenkbaar natuurlijk. Aangezien het dit jaar sneeuwde met Pasen, dat bovendien heel vroeg viel, is men laat begonnen”, weet Strouken.

Die kachel was het item waar alles mee begon. Die werd ontmanteld, schoongemaakt en weggezet op zolder. Daarna ging de vrouw het roet van de afgelopen winter te lijf. Geen sinecure, maar dat was nog maar een beginnetje. „Een beetje grote schoonmaak duurde tien dagen. Alle vrouwen deden het en hielpen elkaar. Voor de mannen was het verschrikkelijk, maar voor de kinderen was het een feest want op hen werd gedurende het hele proces niet gelet. Die hadden even vrij spel. De voldoening die de grote beurt gaf, was immens, hebben veel vrouwen mij verteld. Dan was het huis gedaan en gingen ze als afsluiting op hun paasbest naar de mis. Als ze dan ook nog gevast hadden waren ze dik tevreden.”

Die intense voldoening geeft het schoonmaken nog steeds. Een 46-jarige vrouw vertelt: „Ik werk fulltime en uitsluitend met mijn hoofd. Ik ben altijd bezig met zaken die pas na een tijdje vruchten afwerpen. Instant bevrediging van werk heb ik dus niet. Daarom vind ik schoonmaken geen enkel probleem, niets geeft zoveel directe voldoening als een werkelijk schone kamer. Je ziet het meteen zo goed. Bovendien werkt schoonmaken als een leegmaker van mijn hoofd. Terwijl ik het doe, denk ik eens lekker nergens aan, heel louterend. En als je ziet wat er allemaal na een jaar onder aanrechten en kasten vandaan komt, dan vind je mensen die het niet doen smeerlappen.” Diverse andere moderne werkende vrouwen met drukke levens antwoorden op de vraag wat zij in tijden van stress een ontspannend werkje vinden met enige gêne: „Strijken. Zo dankbaar ook.” Of: „Dan ga ik de ijskast te lijf. Alles eruit, de helft blijkt dan behoorlijk over de datum of zelfs kleurrijk beschimmeld. Ik kan elke keer maar weer niet geloven dat we daar rustig weken uit gegeten hebben. Dan poetsen, eerst met bleekwater, dan nog een keer met afwasmiddel vanwege de geur, goed droogmaken en tot slot deel ik hem opnieuw in. Verrukkelijk. Ik knap er helemaal van op.”

Vroeger werd door vrijwel alle vrouwen het hele huis van boven tot onder leeggehaald, matrassen, dekens en tapijten werden buiten gelucht en geklopt, alle kasten werden leeggehaald, gesopt en van nieuw kastpapier voorzien, de traproeden en het zilver gepoetst, de muren geschilderd en er kwam nieuw behang. De winterkleren werden hersteld, gewassen of gelucht en opgeborgen, gordijnen gewassen. Fotolijstjes werden uit elkaar gehaald en gepoetst, gordijnhaakjes te week gelegd. Strouken: „Tegenwoordig hoeven er geen strozakken met vlooien meer vervangen te worden. Ook groeien de aardappels niet meer door de bedstee heen naar boven. Maar zeker in oude huizen is een goede beurt na de winter echt geen overbodige luxe. Wel wordt het papierwerk van steeds groter belang. We krijgen vrouwen aan de lijn die beginnen met opruimen en dan op een jaar lang onuitgezochte administratie stuiten. En niet meer weten wat te doen.”

Waarom wordt zij gebeld met vragen over de schoonmaak? „Vroeger leerde je het van je moeder, maar de moeders van nu weten het niet meer. Op mijn bureau liggen hele stapels pas verschenen boeken vol huishoudelijke tips. Tv-programma’s met twee poetsende dames zijn er natuurlijk ook niet voor niets. Damesbladen als Libelle besteden er weer aandacht aan. De Allerhande kwam deze maand met een uitneembare special, wat betekent dat de redactie ook vragen krijgt. De behoefte is er blijkbaar. Bij vrouwen althans. Mannen vinden de grote schoonmaak onnodig en lastig. Vroeger moesten mannen gewoon maar even slikken, het behoorde simpelweg tot het werk van de huisvrouw.”

Voor Sjaan Groeneboom (75 jaar) kent de grote schoonmaak geen geheimen. Ze heeft het inderdaad van haar moeder geleerd. „Zodra het mooi weer werd, ging het hele huis naar buiten. Matrassen, bedden, kleren, zelfs de hele vloerbedekking trok ze uit het huis. Dat laatste doe ik dan weer niet. Het is zeker niet zo dat ik zeg: hiep hoi, nu ga ik beginnen, maar ja, als je gaat wachten gebeurt er ook niks. Ik sta op om zes uur, drink koffie, lees mijn krantje en dan ga ik aan de slag. Van boven naar beneden natuurlijk. Als ik de zolder aanpak bijvoorbeeld, gaan alle deuren op slot en stop ik pas als het klaar is.” Bij dit voorjaarsritueel is de plumeau onmisbaar. „Daar kun je zo goed stof mee afnemen. Mijn favoriete schoonmaakmiddelen zijn groene zeep, sunlight en een zeepklopper. Waar ik die zeepklopper koop? Bij Warenhuis Koops in Heerde. Die hebben alles. Ik geef goed geld uit aan een spons en een zemen lap. Die kleine lapjes van tegenwoordig vind ik niks, ik wil echt wat in mijn hand voelen.”

Dat goede schoonmaakmiddelen de basis vormen, is koren op de molen van Unilever. Woordvoerder Els de Bruin: „Om consumenten een handje te helpen tijdens de jaarlijkse voorjaarsschoonmaak hebben Andy, Cif en Glorix de handen ineengeslagen en een uniek schoonmaakpakket samengesteld. Dit pakket bestaat uit drie producten om de woonkamer, badkamer en het toilet grondig schoon te maken en lekker op te frissen. Bovendien bevat het pakket een zakje bloembollen, zodat mensen na een grondige schoonmaak de bloemetjes letterlijk kunnen buitenzetten. Daarnaast zal Unilever via de website van Life & Cooking, waarvan wij hoofdsponsor zijn, aandacht besteden aan de voorjaarsschoonmaak. Consumenten kunnen hier de beste schoonmaaktips delen en maken kans op het winnen van het unieke schoonmaakpakket.”

Wie wil weten waarmee het goed borstelen is, kan terecht bij mevrouw Nijbroek van De Kuiperij Anno 1860, borstelspeciaalzaak te Deventer. Hier is al het juiste veeggerei te vinden, niet alleen voor het grove vloerwerk, maar ook voor de marmeren bustes, natuurstenen schouwen, kristallen kroonluchters en schilderijlijsten. Mevrouw Nijbroek weet alles van borstels, bezems, raggers en natuursponsen. Klanten komen van heinde en verre, bovendien levert ze aan Geldersche Kastelen. „Ik heb uitsluitend natuurproducten. Mijn topstuk is van Chinees geitenhaar, zeer geschikt voor de delicatere voorwerpen.”

Sjaan Groeneboom hanteert het liefst een kwast om tot in de verste hoekjes van de kasten te kunnen komen met haar sop. „Er zijn mensen die zeggen: als de kastdeur dicht kan, ziet toch niemand de rommel? Ik vind het heel belangrijk dat ik het achter die deur ook netjes heb. Ik hang alles buiten te luchten voordat het teruggaat in de kast. Ondenkbaar dat ik dat niet zou doen.” Geen plek in huis ontkomt aan haar grote schoonmaakwoede. „Ik let niet speciaal op, maar ik zie gewoon de vuiligheid, het stof, de vette vingers, alles. Dat is best lastig, want bij anderen zie ik het ook. Ik heb wel eens mijn hulp aangeboden, maar dan zijn ze bang dat ik alles weggooi, of dat ze niks meer terug kunnen vinden.” Ze beschouwt zichzelf als een laatste der Mohikanen.

De grote vlekkenvraagbaak: www.omaweetraad.nl; Voor wie wil meepraten over het verwijderen van groezelige plekken rond lichtschakelaars: www.huishoudplaza.nl;Te druk? Surf naar www.goodhousekeeping.com en lees ‘spring cleaning in 10 minutes a day – cleanups so easy you can do them after work’Boeken: Het grote schoonmaakboek voor mannen en vrouwen, Claudette Halkes & A. Piers; De groene zeep voorbij, Marjan van Marle; Lekker schoon, Z. Kok.