Carter wil Hamas bij vredesproces hebben

Tot woede van Israël heeft ex-president Carter de afgelopen week enkele malen met Hamasleiders gesproken. Hij vindt het westerse isolement van Hamas zinloos.

De Syrische president Assad (rechts) ontving gisteren in Damascus de voormalige Amerikaanse president Jimmy Carter. Foto’s Reuters Syria's President Bashar al-Assad (R) meets former U.S. President Jimmy Carter in Damascus April 18, 2008. REUTERS/Khaled al-Hariri (SYRIA)
De Syrische president Assad (rechts) ontving gisteren in Damascus de voormalige Amerikaanse president Jimmy Carter. Foto’s Reuters Syria's President Bashar al-Assad (R) meets former U.S. President Jimmy Carter in Damascus April 18, 2008. REUTERS/Khaled al-Hariri (SYRIA) REUTERS

Jimmy Carter is een „zeer wijs man”, zegt Ahmed Yousef, vertrouweling en rechterhand van Hamaspremier Ismail Haniyeh in zijn kantoor in Gazastad. „Het is heel verstandig dat Carter, een man met groot aanzien in het Westen, nu met ons wil praten. Het typeert deze man dat hij deze moedige stap neemt, hij is een echte troubleshooter.”

De lovende woorden uit de Gazastrook, waar de fundamentalistische beweging Hamas het voor het zeggen heeft, staan in sterk contrast met de golf van afkeurende reacties Israëlische politici over het bezoek van de voormalige Amerikaanse president Jimmy Carter aan het Midden-Oosten. Gistermiddag stonden de twee meest omstreden bezoeken op het programma: in de Syrische hoofdstad Damascus ontmoette Carter de Syrische president Assad en Hamastopman Khaled Meshaal, die ook in Damascus woont. Eerder deze week had hij al in Ramallah en Kairo Hamasleiders ontmoet.

De 83-jarige Nobelprijswinnaar voor de Vrede is een week op vredesmissie in het Midden-Oosten om, zo zegt hij zelf, te luisteren. Hij komt niet om zijn mening te verkondigen, maar om andermans meningen te horen – en die weer aan anderen over te brengen. Jimmy Carter breekt met zijn reis totaal met de boycot die Israël, zijn eigen land en de Europese Unie hebben ingesteld tegen Hamas.

Het Westen ziet Hamas als een terreurbeweging en eist dat de organisatie formeel afstand doet van haar beginsel dat de staat Israël moet worden vernietigd. Zolang dat niet gebeurt, is praten uit den boze. Het zou immers de schijn wekken dat over het voortbestaan van Israël onderhandeld zou kunnen worden.

Bovendien, voegen Israëlische politici daaraan toe, zou praten met Hamas de positie kunnen schaden van ‘gematigde’ Palestijnen, zoals president Abbas van het concurrerende Al-Fatah (die overigens een afkalvende achterban heeft). Net deze week escaleerde het conflict tussen Israël en Hamas opnieuw. In de Gazastrook vielen ongeveer 20 doden bij Israëlische aanvallen, nadat drie Israëlische militairen waren gedood. Doel van isolement en militaire acties is, volgens de Israëlische regering, de Hamasregering in Gazastad op de knieën te dwingen.

Maar Carter betoogde deze week tijdens interviews en lezingen dat deze strategie niet gewerkt heeft. „Je kunt geen vredesverdrag sluiten zonder met alle betrokken partijen te hebben gepraat”, zei hij in de Egyptische hoofdstad Kairo. „Je moet Hamas op een of andere manier betrekken bij een overeenkomst.” Carter bezocht het Israëlische stadje Sderot, dat veel te maken heeft met aanvallen van Qassamraketten uit de Gazastrook. Maar hij maakte een vergelijking met de Gazastrook. „Iedereen daar weet”, zei hij, „dat voor iedere gedode Israëliër dertig tot veertig gedode Palestijnen staan.”

De Israëlische regering probeerde aanvankelijk Carters bezoek dood te zwijgen. Premier Olmert en minister Tzipi Livni van Buitenlandse Zaken keken de andere kant op toen Carter in Tel Aviv arriveerde. Alleen president Shimon Peres ontmoette zijn leefdtijdgenoot en collega-Nobelprijswinnaar, al was het alleen maar om hem er zuinigjes op te wijzen dat hij „schade aan het vredesproces” berokkent met zijn soloreis. Israëlische kranten schilderden Carter deze week af als een oud geworden loner, een eenzame oude man op een privé-vredesmissie.

Maar Israël is te weinig eensgezind om Carters bezoek stilletjes voorbij te kunnen laten gaan. Zo bleek vicepremier Eli Yishai van de religieuze Shaspartij het helemaal geen gek idee te vinden met Hamas te gaan praten. Yishai gaf Carter de boodschap mee dat hij binnenkort met Hamas wil praten over de vrijlating van de gegijzelde korporaal Gilad Shalit, die al in 2006 werd ontvoerd. Hiermee zette Yishai niet alleen Olmert in zijn hemd, hij toonde ook aan dat het taboe op het thema voorbij aan het raken is. De ultra-orthodoxe Shaspartij is in de praktijk vaak opmerkelijk pragmatisch. Uit een peiling van de centrumlinkse krant Ha’aretz bleek dat 40 procent van de ondervraagden de reis van Carter „verfrissend” vindt.

Hamas buit, uiteraard, het politieke voordeel van het eventjes doorbroken isolement gretig uit. Deze partij verbindt daarom verdergaande conclusies aan het bezoek van Carter. Het duidt, zo zegt politiek adviseur Ahmed Yousef, op een gunstiger tij voor de fundamentalistische beweging. Als in de Verenigde Staten de regering-Bush vertrekt, is het volgens Hamas wellicht gedaan met de boycot. „Niet als John McCain de verkiezingen wint, dat is een domme militant van het ouderwetse slag. Ook met Hillary Clinton verandert er waarschijnlijk niets. Maar we hebben goede hoop met Barack Obama.” De Democraat heeft nooit gezegd dat er gepraat moet worden met Hamas; wel vindt hij dat in de Amerikaanse Israël-politiek meer ruimte moet zijn voor beide partijen in het conflict. Yousef: „Als hij president wordt, kan de politiek van Carter weer gaan herleven.”