Sofia worstelt met EU en de maffia

In Bulgarije zijn het hoofd van een energiebedrijf en een maffiakenner vermoord. Brussel dreigt met sancties.

Rusland verstevigt intussen zijn rol in de energiesector.

Politieonderzoek in het wooncomplex in Sofia waar de vermoorde energiebedrijfsdirecteur Boris Georgijev woonde. Foto AFP This handout picture taken on April 6, 2008 in the quarter of Lulin in the Bulgarian capital Sofia, shows police officers during an investigation process where Borislav Georgiev, the chief executive of Atomenergoremont, the company maintaining the reactors at Bulgaria's Kozloduy nuclear power plant, was shot dead in his apartment building by two bullets to the head. During the last 24 hours two high-profile Bulgarian figures were shot dead and because of these the European Commission called for "urgent action" in the fight against organized crime in Bulgaria on April 8, 2008. Bulgaria, which joined the E.U. in 2007, has been criticized by Brussels for failing to curb high-level corruption and organized crime after dozens of businessmen, gang bosses and others were shot on its streets in recent years. AFP PHOTO / BGNES / HO
Politieonderzoek in het wooncomplex in Sofia waar de vermoorde energiebedrijfsdirecteur Boris Georgijev woonde. Foto AFP This handout picture taken on April 6, 2008 in the quarter of Lulin in the Bulgarian capital Sofia, shows police officers during an investigation process where Borislav Georgiev, the chief executive of Atomenergoremont, the company maintaining the reactors at Bulgaria's Kozloduy nuclear power plant, was shot dead in his apartment building by two bullets to the head. During the last 24 hours two high-profile Bulgarian figures were shot dead and because of these the European Commission called for "urgent action" in the fight against organized crime in Bulgaria on April 8, 2008. Bulgaria, which joined the E.U. in 2007, has been criticized by Brussels for failing to curb high-level corruption and organized crime after dozens of businessmen, gang bosses and others were shot on its streets in recent years. AFP PHOTO / BGNES / HO AFP

„Dit is een genezingsproces”, zegt de Bulgaarse premier Sergej Stanisjev over de regeringscrisis in zijn land. Afgelopen vrijdag overleefde zijn regering ternauwernood een motie van wantrouwen. Zondag trad alsnog minister van Binnenlandse Zaken Roemen Petkov af, naar aanleiding van een schandaal over de nauwe banden die topambtenaren binnen zijn ministerie onderhouden met de Bulgaarse maffia, de ‘moetri’.

In ruil voor financiële giften lekten hoge politiefunctionarissen geheime dossiers aan bazen van misdaadbendes. Petkovs positie werd onhoudbaar na twee recente moordaanslagen. Borislav Georgijev, directeur van een energiebedrijf, en de beroemde misdaadauteur Georgi Stojev, die in zijn boeken onthullingen deed over de moetri, werden begin deze maand op klaarlichte dag op straat in Sofia door onbekenden doodgeschoten.

De crisis een genezingsproces noemen is volgens Bulgaarse analisten een zwakke poging om de waarheid te verhullen. „Burgers geloven niet dat deze regering hun veiligheid kan garanderen”, zegt de Bulgaarse professor Politieke Wetenschappen Georgi Karasimeonov. De regering-Stanisjev is volgens hem „de controle over politie en justitie kwijt”.

Sinds 2001 vonden ruim 150 afrekeningen in het criminele milieu plaats. Daders werden in geen enkel geval opgespoord. De Europese Unie, waarvan Bulgarije sinds 1 januari 2007 lid is, uitte in een recent tussenrapport flinke kritiek op de regering-Stanisjev. Bij wijze van sanctie staakte de EU de subsidiëring van verschillende infrastructurele projecten.

Stanisjev beloofde Brussel beterschap. Maar daar is volgens Karasimeonov geen sprake van. „De misdaadbestrijding faalt wegens gebrek aan normen en waarden binnen justitie. Dat de EU met nieuwe sancties dreigt ligt voor de hand.”

„Op de bank waar jij nu zit, zat een paar weken geleden nog Georgijev”, zegt Stefan Gamizov op zijn kantoor in Sofia. Gamizov werkt als consultant in de Bulgaarse energiesector. De vermoorde Georgijev, die met zijn bedrijf Atomenergoremont onderhoud verrichtte aan de reactoren van de kerncentrale in Kozlodoej, was één van zijn klanten. „Georgijev is omgelegd door de energiemaffia.” Zelf houdt Gamizov nu overal rekening mee. In de hal van zijn kantoor houden drie bodyguards de wacht.

De Bulgaarse maffia hield zich volgens hem tot voor kort „slechts” bezig met mensensmokkel en handel in wapens en drugs. „Maar de moetri maakt nu zijn entrée op de energiemarkt.” Ook Rusland heeft zijn intrede gemaakt in de Bulgaarse energiesector, iets dat Brussel eveneens zorgen baart. Sinds het aantreden in 2005 van premier Stanisjev, zoon van een hoge functionaris binnen het voormalige Bulgaarse politburo, zoekt Bulgarije naar nauwere samenwerking met Rusland. Het door het Kremlin gecontroleerde Gazprom is al leider op de Bulgaarse gasmarkt. Rusland tekende verder overeenkomsten over twee gaspijpleidingen over Bulgaarse bodem en het Russische Atomstrojexport (een Gazprom-dochter) heeft de leiding over de bouw van een nieuwe kerncentrale in Belene. „De komst van de Russen heeft het ondernemingsklimaat verruwd”, zegt Gamizov. „Russen weten niet beter dan dat zakendoen met corruptie gepaard gaat.”

In Brussel groeit het ongemak over de positie van Bulgarije dat met Rusland een akkoord tekende over de South Stream-pijpleiding, een concurrent van het Europese project Nabucco (gaslevering vanuit de Kaspische Zee-regio via Turkije en de Balkan naar West-Europa) waarbij Bulgarije eveneens betrokken is.

Komt door die tegenstrijdigheid de loyaliteit van Bulgarije niet in het geding? „Bulgarije steunt Nabucco wel dégelijk”, zegt econoom Georgi Ganev, verbonden aan een invloedrijke Bulgaarse denktank. „Dat Nabucco er nog niet is heeft met de verdeeldheid binnen de EU te maken. Tegelijk is het naïef om te denken dat de Russen slechts economische belangen in deze regio hebben. Ze willen hun superpower-status terug, en daartoe grijpen ze alle invloedsmiddelen aan.”

Belangengroepen in Bulgarije waarschuwen voor de politieke gevolgen van de „Russische opmars” in de energiesector in Oost-Europa. „Via Bulgarije en andere Oost-Europese landen met zwakke wetgeving betreedt Rusland op een schimmige wijze de energiemarkten in de regio”, zegt Petko Kovatsjev van het Green Policy Institute, dat strijdt tegen de komst van de nieuwe kerncentrale in Belene. „Feitelijk herneemt Rusland zijn oude geopolitieke positie. Bulgarije wordt weer een marionet van het Kremlin.”

In de lobby van een hotel tegenover het Bulgaarse parlement produceert politicus Roemen Ovtsjarov een minzaam lachje. „Ik begrijp die angst in Europa voor de Russen niet. Europa heeft zelf niet genoeg energie, we hebben Rusland nodig. Russische gaslevering is veiliger via Bulgarije dan via onbetrouwbare landen als Wit-Rusland. Bulgarije wil profiteren van zijn geografische ligging, op een lucratief kruispunt in Europa.”

Tot vorig jaar was Ovtsjarov minister van Economie en Energie en bereidde hij tal van samenwerkingsprojecten met Rusland voor. Mei 2007 nam hij zelf ontslag na een schandaal binnen zijn ministerie – „Ik werd ten onrechte zwart gemaakt door politieke vijanden”. Hij zit nu namens de socialistische regeringspartij van premier Stanisjev in het parlement.

„Deze regering neemt de strijd tegen de georganiseerde misdaad érg serieus”, zegt hij. „Maar het is een gevecht tegen de communistische erfenis, tegen oudgedienden binnen ministeries en justitie die hervormingen tegenhouden en slechts zijn geïnteresseerd in hun eigen belangen.”

Energieconsultant Stefan Gamizov spreekt liever van „de luitenanten” in plaats van oudgedienden. Op zijn kantoor tekent hij een piramide. „Dit is de bevelsstructuur van de energiemaffia. De luitenanten zitten op niveau drie. Wie hier zaken wil doen kan niet om de piramide heen.”

Meer over de Bulgaarse maffia in het boek McMafia van Misha Glenny. Lees een fragment via:nrcnext.nl/links