De groeiende toorn van Basel

Je hebt van die periodes, dan zit alles mee.

Voor economische en financiële toezichthouders is de huidige kredietcrisis zo’n periode.

Het is tijd voor nieuwe regels en nieuw toezicht. Het Internationaal Monetair Fonds wist zich dankzij de kredietcrisis een nieuwe rol aan te meten en nu volgen ook de centrale banken.

Deze week schreef het Basels Comité voor Bankentoezicht (BCBS) dat het de regels voor banken verder wil aanscherpen om crises zoals de huidige te voorkomen. In juni zal het comité een consultatiedocument publiceren waar de sector op mag reageren. In september moeten de nieuwe strengere regels ingaan.

Kern van de aanscherping is dat banken meer kapitaalsreserves moeten aanhouden om hun leningen af te dekken. Ook moeten zij beter uitleggen hoe zij bepaalde beleggingen waarderen. Vooral de zogenoemde off-balance vehicles (van de balans gehaalde pakketten aan leningen) zorgden de laatste maanden voor grote problemen. Banken hielden helemaal geen reserves meer aan voor deze vehikels, omdat ze dachten de risico’s te hebben afgedekt. Toen de vehikels in de problemen kwamen omdat de geldmarkten opdroogden, moesten de banken ze alsnog weer op de balans nemen en bleek de kapitaalsdekking ineens wel nodig, maar niet aanwezig.

Het kan snel gaan, zo blijkt. Het nieuwe stelsel van bankentoezicht, Basel II geheten, is nog niet eens wereldwijd ingevoerd, of er worden al weer aanscherpingen gepresenteerd. En met verbluffende eensgezindheid.

De huidige onrust op de financiële markten, de gigantische afschrijvingen bij banken om uit de problemen te geraken en de hulpacties van centralebankiers hebben de geesten rijp gemaakt voor strenger toezicht. Over bijvoorbeeld een supranationale toezichthouder die banken met grensoverschrijdende activiteiten moet controleren was jarenlang vruchteloos gepraat, en ineens kon het. In de woorden van minister van Financiën Wouter Bos: „Ik heb even genoeg van te veel vertrouwen in het zelfreinigend vermogen.”

Het nieuwe toezicht komt bovenop de regels van Basel II, dat alweer een aanscherping was van het vorige regelpakket. Het oorspronkelijke Basel II was echter deels (succesvol) ‘kapot’ gelobbyd door banken, die zich aan strenger toezicht wilden onttrekken. Door de positie waarin diezelfde banken nu zitten, hoeft er met hun argumenten even geen rekening te worden gehouden.

Voorzitter Nout Wellink van het BCBS gedraagt zich wat dat betreft als een strenge, maar rechtvaardige vader: als praten niet helpt, dan maar een corrigerende tik. „Voor jullie eigen bestwil”, zegt hij daarbij.

Egbert Kalse