Vlinder maakte zijn theorie befaamd

De ‘chaostheorie’ was zijn grootste werk. Meteoroloog Edward Lorenz liet ermee zien dat er grenzen zijn aan de voorspelbaarheid.

Edward Lorenz SLUG: DATE: Downloaded E-mail 4/16/2008 CREDIT: Courtesy of Massachusetts Institute of Technology CAPTION: Edward Lorenz StaffPhoto imported to Merlin on Wed Apr 16 16:25:04 2008
Edward Lorenz SLUG: DATE: Downloaded E-mail 4/16/2008 CREDIT: Courtesy of Massachusetts Institute of Technology CAPTION: Edward Lorenz StaffPhoto imported to Merlin on Wed Apr 16 16:25:04 2008 Massachusetts Institute of Technology

In zijn woonplaats Cambridge (Massachusetts) is gisteren Edward N. Lorenz overleden. Hij was 90 jaar oud. Lorenz wordt beschouwd als de voornaamste grondlegger van de ‘chaos-theorie’ die verreikende toepassingen bleek te hebben in de natuurwetenschappen. De theorie wordt wel op één hoogte gesteld met de relativiteitstheorie en de quantum-mechanica.

Lorenz, geboren in 1917, studeerde eerst wiskunde en begon een studie meteorologie toen de Tweede Wereldoorlog uitbrak. In 1948 voltooide hij zijn opleiding aan het het MIT waar hij in 1962 hoogleraar werd. In hetzelfde jaar schreef hij het artikel ‘Deterministic Nonperiodic Flow’ dat hem beroemd zou maken. Maar zijn grote bekendheid dankt hij aan een stuk dat hij in 1972 op een vergadering presenteerde. Hij besprak de grenzen van voorspelbaarheid en beschreef hoe de vleugelslag van een vlinder in Brazilië uiteindelijk een tornado in Texas kan opwekken (het butterfly-effect).

Rond 1961 onderzocht Lorenz de bruikbaarheid van computers voor de weersvoorspelling. Hij ontdekte dat in zijn eenvoudige rekenmodel minieme aanpassingen van de uitgangspositie verbluffende consequenties konden hebben voor de uitkomst van de voorspelling.

Hij werkte het inzicht uit tot het concept van de ‘deterministische chaos’. Deterministische systemen zijn systemen waarvan het gedrag in principe te voorspellen is als van de betrokken variabelen grootte, plaats en onderlinge invloed voldoende nauwkeurige bekend zijn. In de praktijk blijken sommige van die systemen toch chaotisch (onvoorspelbaar) te zijn omdat ze extreem gevoelig zijn voor kleine verstoringen.

Lorenz bewees dat daardoor heel secure weersvoorspelling voor een lange termijn onmogelijk is.