Museum raakt zijn Toorop kwijt

Jan Toorop: ‘Gebed voor de maaltijd’ (1907, olieverf op karton, 74 x 100 centimeter) Foto Zeeuws Museum
Jan Toorop: ‘Gebed voor de maaltijd’ (1907, olieverf op karton, 74 x 100 centimeter) Foto Zeeuws Museum

Het Zeeuws Museum in Middelburg moet het schilderij Gebed voor de maaltijd (1907) van Jan Toorop afstaan aan de New Yorkse bankier Walter Eberstadt (87) en diens zuster A.J. Collier-Eberstadt.

Het schilderij was voor de Tweede Wereldoorlog in het bezit van hun grootouders, het Duits-joodse echtpaar Flersheim dat in 1944 in een concentratiekamp om het leven kwam. In 1938 werd het doek door de Gestapo geroofd uit een opslag in Frankfurt. Het Zeeuws Museum kocht het schilderij in 1981 bij de Haagse kunsthandelaar Ivo Bouwman.

Eberstadt diende in 1999 al een claim in voor Gebed voor de maaltijd. Die claim werd door het Zeeuws Museum afgewezen omdat het schilderij in goed vertrouwen was aangekocht. In 2006 werd de kwestie door beide partijen voorgelegd aan de Restitutiecommissie die nu een bindend advies heeft uitgebracht. De commissie liet bij haar oordeel vooral het emotionele belang van het doek voor de familie Eberstadt zwaar wegen.

Aan de teruggave zijn wel enkele voorwaardes verbonden. Zo moet de familie Eberstadt aan het museum 121.500 euro betalen, het geïndexeerde bedrag waarvoor het museum het doek in 1981 aankocht (150.000 gulden). Ook moet het schilderij, als het binnen tien jaar van de hand wordt gedaan, eerst aan het Zeeuws Museum worden aangeboden.

Vorige maand kreeg Walter Eberstadt, eveneens op advies van de Restitutiecommissie, een ander schilderij van Jan Toorop terug, De Theems bij London Bridge uit Museum Boijmans Van Beuningen. Ook dit schilderij hoorde tot de collectie van zijn grootouders.

Gebed voor de maaltijd is het enige schilderij van Toorop in het Zeeuws Museum. Voor Zeeland heeft het een bijzondere betekenis. Jan Toorop (1858-1928), die de zomers vaak doorbracht in Domburg, portretteerde een Domburgs gezin in Zeeuwse klederdracht, in gebed verzonken rond de tafel. Hiermee verbeeldde hij de door hem geprezen vroomheid van de Zeeuwen. De huidige waarde van het doek wordt door kunsthandelaar Frank Buunk uit Ede geschat op 400.000 tot 600.000 euro.

Valentijn Byvanck, directeur van het Zeeuws Museum, noemt Gebed voor de maaltijd „een van onze mooiste schilderijen, een van de iconen uit onze collectie”.

Byvanck: „Het is heel jammer dat we dit kwijtraken. Het schilderij is te goeder trouw aangekocht, maar dat betekent dus niet dat je daarmee het recht op eigendom behoudt. Dat blijkt uit de uitspraak van de Restitutiecommissie en dat is juridisch opmerkelijk.” Byvanck verwacht dat het te betalen bedrag geen beletsel zal zijn voor de familie Eberstadt om het doek te aanvaarden.

Paul Russell, de Amsterdamse advocaat van Walter Eberstadt en zijn zuster, was vanmorgen niet bereikbaar voor commentaar.

Eerdere artikelen over Eberstadt-claims op nrc.nl/kunst