Weer nee pikt Europa niet

Ierland houdt op 12 juni een referendum over het nieuwe Europese verdrag.

Maar veel animo is er tot nu toe niet.

Brian Cowen (r.) wordt op 6 mei als leider van de regeringspartij Fianna Fail de nieuwe Taoiseach (premier) van Ierland. Foto AFP Irish deputy premier Brian Cowen (R) is applauded as he walks to a bench to pose for the media after a special meeting of the Fianna Fail party, in Dublin, on April 9, 2008. Brian Cowen was chosen by the ruling Fianna Fail party on Wednesday to succeed outgoing Prime Minister Bertie Ahern as party leader, officials said. Cowen, 48, is also set to take over from Ahern as Taoiseach, or prime minister. Ahern, one of Europe's longest serving leaders, made the surprise announcement this month that he was resigning after 11 years in office amid an investigation into alleged financial wrongdoing. AFP PHOTO/PETER MUHLY
Brian Cowen (r.) wordt op 6 mei als leider van de regeringspartij Fianna Fail de nieuwe Taoiseach (premier) van Ierland. Foto AFP Irish deputy premier Brian Cowen (R) is applauded as he walks to a bench to pose for the media after a special meeting of the Fianna Fail party, in Dublin, on April 9, 2008. Brian Cowen was chosen by the ruling Fianna Fail party on Wednesday to succeed outgoing Prime Minister Bertie Ahern as party leader, officials said. Cowen, 48, is also set to take over from Ahern as Taoiseach, or prime minister. Ahern, one of Europe's longest serving leaders, made the surprise announcement this month that he was resigning after 11 years in office amid an investigation into alleged financial wrongdoing. AFP PHOTO/PETER MUHLY AFP

Weer kijkt Europa naar de Ieren. Zullen ze een spaak in het wiel steken van de Europese Unie door bij hun referendum over het Europese Hervormingsverdrag op 12 juni nee te stemmen? „Als het nee wordt, zit Europa met een probleem”, waarschuwt Dick Roche, de Ierse minister voor Europese Zaken.

Zijn chef, minister van Buitenlandse Zaken Dermot Ahern, is realistisch genoeg om in te zien dat vooral de regering zelf in dat geval met een probleem zit. „Dacht u dat we op dezelfde manier behandeld zullen worden als Frankrijk en Nederland in 2005? Vergeet het maar”, vertelt hij buitenlandse journalisten bij een bezoek aan zijn kiesdistrict.

Ahern verwijst naar 2001, toen de Ieren in eerste instantie het Verdrag van Nice verwierpen. „We werden even door de andere lidstaten van de Unie over de bol geaaid en moesten een tweede referendum houden.” Daarin stemden de Ieren alsnog ja.

Met de schrik van Nice nog in de benen doet de regering er ditmaal alles aan in één keer een ja te verkrijgen. Ze krijgt de helpende hand van het Nationale Forum inzake Europa. Dit verstrekt via publicaties en bijeenkomsten informatie over het nieuwe verdrag.

In theorie geschiedt dit op neutrale grondslag, maar in de praktijk richt het forum zich vaak op groepen die tegen stemmen, zoals jongeren, boeren, laag geschoolde arbeiders en vrouwen. „Dit zijn ironisch genoeg juist de groepen die het meest van de EU hebben geprofiteerd”, aldus Forum-voorzitter Maurice Hayes.

Opiniepeilingen wijzen tot dusverre op een duidelijke meerderheid onder de Ieren voor het Hervormingsverdrag. Probleem is dat een aanzienlijke groep, ongeveer eenderde deel van de circa drie miljoen kiesgerechtigden, nog niet weet wat ze wil stemmen. Velen laat de hele kwestie volkomen onverschillig.

Een verontrustende gedachte voor de voorstanders is intussen dat de ervaring leert dat bij elk referendum een vaste groep van zo’n 500.000 Ieren tegen stemt. Dat maakt het voor de regering des te urgenter om ja-stemmers te mobiliseren onder de overige kiezers. Een lage opkomst, zoals in 2001 bij het eerste referendum over ‘Nice’, kan de voorstanders van het verdrag opbreken. Toen stemde slechts 34 procent van de kiezers.

Ook voor andere Europese landen is de uitkomst van het referendum van belang. Ierland is ditmaal immers het enige EU-land, waar de bevolking rechtstreeks een oordeel kan vellen over ‘Lissabon’. Het zou pijnlijk zijn voor de EU indien dat verloren zou gaan en het zou vragen kunnen oproepen over het democratisch gehalte van de ratificatie zonder referendum in de overige EU-lidstaten.

Veel tegenstand tegen het verdrag is er tot dusverre niet. Een vermogende zakenman, Declan Ganley, heeft een groep opgezet, Libertas geheten, om campagne tegen ‘Lissabon’ te voeren. Maar veel weerklank heeft zijn initiatief vooralsnog niet gevonden.

Een teer punt is de belastingheffing op bedrijfswinsten. In Ierland bedraagt die slechts 12,5 procent en daardoor heeft het de laatste jaren veel buitenlandse bedrijven weten aan te trekken.

Dat verklaart de woede van de Ierse regering, toen de Franse minister van Financiën, Christine Lagarde, vorige week pleitte voor dezelfde grondslag voor het berekenen van de bedrijfsbelasting in de hele Unie.

Weliswaar betekent dat geen belastingharmonisatie – een gruwel in Ierse ogen –, maar een stap in die richting is het wel. Minister Roche poogde de geest snel in de fles te stoppen. „Het belastingregime is een kwestie voor individuele staten en zo zal het ook blijven”, liet hij ferm weten.

Maar Libertas-voorzitter Ganley liet zich deze kans niet ontgaan. „Waarom zouden we voor een verdrag stemmen”, stelde hij, „dat de stem van Ierland aan de onderhandelingstafel afzwakt op een tijdstip dat er een groot leger van speciale belangen klaarstaat om ons te beroven van het enige economische instrument dat we nog in handen hebben? We moeten tegen dit voorstel vechten en we moeten Europa in verband hiermee een heel duidelijke boodschap sturen.” Door nee te stemmen bij het referendum.