Chinezen excelleren in het omzeilen van obstakels

Mark Leonard: What Does China Think? HarperCollins, 224 blz. €18,–
Mark Leonard: What Does China Think? HarperCollins, 224 blz. €18,–

Mark Leonard: What Does China Think? HarperCollins, 224 blz. €18,–

We weten te weinig van de denkbeelden van vooraanstaande intellectuelen in China. Dat zegt de jonge Britse mondialiseringsdenker Mark Leonard, auteur van het succesvolle Waarom Europa de 21ste eeuw zal domineren. Met zijn nieuwe boek wil hij voorzien in die lacune door de explosieve ontwikkeling van de nieuwe wereldmacht China te bekijken met Chinese ogen: What does China think?

Op heldere wijze beschrijft Leonard verschillende denkbeelden die in China gangbaar zijn, waarbij hij uiteenlopende vergelijkingen maakt met onder meer Kafka, Gulliver’s Travels en de film The Godfather. Leonard weet zijn fascinatie voor het immense China met zijn vele, soms tegenstrijdige ontwikkelingen goed over te brengen in een dun maar onderhoudend boekje waarin dilemma’s als economische groei, milieuvervuiling, de groeiende kloof tussen rijk en arm en de werkeloosheid in vliegende vaart de revue passeren.

Het ‘Chinese model’ dat bij Leonard boven komt drijven is dat van een land dat volop experimenteert met allerlei ideeën zonder het centrale, communistische systeem grondig aan te passen of te vervangen – zoals het Westen graag zou zien gebeuren. De werkwijze van China doet een beetje denken aan de ondoorgrondelijke, glimlachende Chinees die geen directe confrontatie aangaat, maar een weg zoekt langs het voorliggende ‘obstakel’ om zijn doel te bereiken.

Leonard wijst erop dat China op internationaal niveau precies zo handelt. Het wedijvert niet met Amerika om de ‘harde’ militaire macht, maar probeert via de sterke ‘zachte macht’, van de diplomatie om Amerika heen te werken. Dat de grootmacht China zodoende ook steeds meer een spelleider van de wereldorde wordt, is bepaald geen wereldschokkend inzicht. En dat geldt evenzeer voor Leonards conclusie dat China zich voorlopig niet zal transformeren tot een democratie , maar zich meer ontwikkelt tot een ‘beschaafde dictatuur’, een staat met een open economie en een gesloten politiek systeem dat zijn burgers enige zeggenschap en betrekkelijke sociale zekerheid biedt – enigszins naar voorbeeld van Singapore.

Dat is de paradox van What Does China Think?. Als scherpzinnig overzicht van ontwikkelingen die al algemeen bekend zijn, is het boekje zonder meer geslaagd, maar juist het originele uitgangspunt – het geven van een inside blik – levert teleurstellend weinig nieuwe inzichten op.

Silvia Marijnissen