Echte werkelijkheid behoeft keurmerk

Echte verhalen over echte mensen, daar zou veel vraag naar zijn op televisie, volgens producent Ton F. van Dijk afgelopen vrijdag in deze krant vanaf de televisiebeurs in Cannes. Het citaat over ‘real reality’ versus kunstmatige realityshows werd dezelfde avond nog opgepikt in de mediarubriek De leugen regeert (VARA), naar aanleiding van een bericht in de gratis krant DAG over een geval van bedrog in de laatste aflevering van De TV Makelaar (RTL4).

Daarin werd een huis in Amersfoort verkocht aan mensen die in werkelijkheid de koop al eerder hadden gesloten. Alle betrokkenen hadden de rondleiding, de onderhandelingen en de transactie voor de camera nagespeeld. De producent van het programma verdedigde zich door te stellen dat deze gang van zaken heel gebruikelijk is bij het maken van een televisieprogramma. Dat klopt, en daar zit nu precies het probleem.

Neem nu De Italiaanse droom (KRO), een al enkele weken lopende competitie tussen vier Nederlandse stellen die in een Italiaans bergdorpje een pand opknappen om er een bed & breakfast te beginnen. Hun prestaties op het gebied van bouwen, koken en Italiaanse taalbeheersing worden beoordeeld door een vakjury. Er is bovendien een geheime dorpsraad die ook nog eens zijn oordeel uitspreekt. De winnaars mogen het pand houden, zo wordt beweerd.

Op de website Italieforum.nl woedt al vanaf het begin van de uitzendingen een debat over de waarheidsgetrouwheid van de uitzending. Nederlanders die in andere dorpjes wonen zijn eens langs de getoonde plek gereden en ontdekten dat de opnamen vorige zomer hadden plaatsgevonden en dat het verbouwde pand sinds november alweer leegstaat. Niet onlogisch, want nadere bestudering van de site van het programma leert dat de winnaars slechts het recht verwerven het huis te kopen na er een half jaar hypotheekvrij een logeeradres te hebben gerund. Ook de identiteit van de winnaars viel ter plekke te achterhalen en werd op het forum onthuld.

Ernstiger bezwaar vind ik dat het een sloom en weinig authentiek aandoend programma is, met ondoorzichtige spelregels. Er wordt in de montage zo veel zichtbaar gerommeld dat je het woord 'reality’ echt tussen aanhalingstekens moet zetten.

Ook van het tweede seizoen van The Phone (AVRO) geloof ik weinig. In een café wordt een mobieltje neergelegd. Het ding gaat over en de nietsvermoedende gast die opneemt, krijgt het aanbod om mee te doen aan een speurtocht, die binnen drie uur 25.000 euro kan opleveren. Producent Beau van Erven Dorens gaf vorige week in De wereld draait door toe dat er in werkelijkheid dagen of weken zitten tussen het overgaan van de telefoon en het begin van het spel. Bij de aflevering gisteren in Den Bosch klopte er wel meer niet. Een kandidaat moest via een touwladder vanaf een brug een kaartje van het dak van een passerend schip pakken. Dat lukte, maar hij had de ladder losgelaten en kon niet meer terug. Even later bungelde hij er toch weer aan, met het kaartje tussen zijn tanden. Hoe hem dat gelukt was, werd niet in beeld gebracht.

Kijkers voelen het wel degelijk aan hun water als er nagespeeld of vervalst wordt. Toch zou er eigenlijk een keurmerk moeten komen voor ‘real reality’. Boer zoekt vrouw komt in aanmerking, ook al stuurt de redactie bij. Het feit dat dit jaar de liefde zich slecht liet dwingen, maakte het programma juist geloofwaardiger.

Hoe simpeler hoe eerlijker, lijkt een gouden regel. Hello Goodbye (NCRV) is een ideaal voorbeeld van echte werkelijkheid. Presentator Joris Linssen benadert op Schiphol afhalers en wegbrengers en begint een praatje. Het leidt tot prachtige verhalen, veelal liefdesgeschiedenissen in tijden van globalisering: de hereniging van een asielzoeker uit Burundi met zijn gezin of een prille internetromance met een Poolse. In een paar minuten wordt het drama ontvouwd van een net getrouwd stel, dat op het punt staat te vertrekken naar Australië. Hij is een rockmuzikant uit Brisbane, zij een Nederlandse. Ze kennen elkaar kort, maar zij is van toerist emigrant geworden. Haar ouders zwaaien hen uit en zijn echt bedroefd.