‘Mittal is veel machtiger dan Sarkozy’

De ene na de andere fabriek in Noord-Frankrijk krimpt in of sluit helemaal. De bonden zeggen dat beloftes aan de werknemers zijn verbroken. Vooral Arcelor-Mittal krijgt veel kritiek.

Toegangspoort van Arcelor-Mittal in Gandrange. Foto AP View of the main gate of the ArcelorMittal plant in Gandrange, eastern France, after it was spray-painted by protesting steel workers, following a works council, Friday, April 4, 2008. Management confirmed Friday, following a 15-minute long works council, the partial closing of the Gandrange plant. The steel group plans to cut 575 of the plant's 1,108 existing jobs. Some 150 workers would be asked to retire, while others would be moved to other factories either in France or in Luxembourg. The inscription in red reads : "No to the Closure", and in pink, below, reads : "Social Killer". (AP Photo/Mathieu Cugnot)
Toegangspoort van Arcelor-Mittal in Gandrange. Foto AP View of the main gate of the ArcelorMittal plant in Gandrange, eastern France, after it was spray-painted by protesting steel workers, following a works council, Friday, April 4, 2008. Management confirmed Friday, following a 15-minute long works council, the partial closing of the Gandrange plant. The steel group plans to cut 575 of the plant's 1,108 existing jobs. Some 150 workers would be asked to retire, while others would be moved to other factories either in France or in Luxembourg. The inscription in red reads : "No to the Closure", and in pink, below, reads : "Social Killer". (AP Photo/Mathieu Cugnot) Associated Press

René Moerland

Hij glimlacht, maar kijkt droef. Jacky Mascelli, een frêle man met rossige snor en krulletjes voerde de afgelopen maanden namens de postcommunistische vakbondsfederatie CGT de strijd aan tegen de gedeeltelijke sluiting van de staalfabriek van Arcelor-Mittal in Gandrange. Ze demonstreerden, sloegen de directeurskamer kort en klein, en ontvingen – daarvoor al – president Sarkozy. Die beloofde dat de staat de arbeiders „niet zou laten vallen”. Gandrange schoof zelfs even op van de Luxemburgse grens naar het midden in Frankrijk, toen Sarkozy zich in een veel geciteerde zin keerde tegen het perspectief van „een Frankrijk zonder fabrieken”.

Maar vandaag regent het, en Mascelli staat buiten. Achter hem ligt het vorstelijk opgeknapte Stanislasplein in Nancy. Voor hem lopen enkele honderden mannen en vrouwen met vakbondpetjes, vlaggen en spandoeken. „Sarkozy heeft ons verraden”, zegt Mascelli.

Precies een week geleden maakte Arcelor-Mittal, goed voor tien procent van de wereldproductie van staal, bekend vast te houden aan zijn plan. De verlieslijdende staalfabriek in Gandrange gaat dicht. Een pletterij blijft open. Van de 1.108 banen verdwijnen er 575, zonder gedwongen ontslagen. De meeste werknemers gaan naar de fabriek van Mittal in het naburige Florange, of naar Luxemburg.

Waarom dan nu nog demonstreren? Tegen de neergang van de industrie in de streek, zegt Mascelli. Gandrange staat niet op zich. De demonstranten komen uit allerlei steden. Uit Saint-Dizier, waar 180 banen verdwijnen bij Unilever- merk Miko. Uit Carling, in de oostelijke Moezelstreek, waar 350 banen verdwijnen bij Total. Uit Toul, bij Nancy, waar Michelin de bandenfabriek Kleber sluit. In februari sloten boze werknemers twee directeuren daar een weekje op.

In 1986 waren er nog 258.000 banen in de industrie in de Lorraine. In 2000 waren er nog 180.000, in 2005 158.000. Volgens waarnemers voltrekt zich nu een „tweede industriële schok” in de streek. „Wij demonstreren tegen de onverschilligheid van politici”, zegt Marie-José Bakour, leider van de vakbond FO in Toul. „Er verdwijnt hier industrie die best toekomst heeft – om financiële motieven.”

Zeventig kilometer naar het noorden kijkt technicus Christian Kircher (38) peinzend naar buiten vanuit een aftands vakbondsgebouw in Gandrange. „Natuurlijk wisten wij ook wel dat een president niet kan ingrijpen bij een winstgevende international”. Wereldwijd maakte Arcelor-Mittal ruim zeven miljard winst vorig jaar. „Maar je krijgt toch een beetje hoop als de president zo praat.” Tegenover hem heft Yves Wagner, net met pensioen als transportbeheerder bij het bedrijf, de handen. „Lakshmi Mittal is toch veel machtig dan Nicolas Sarkozy?”

Kircher en Wagner, lid van de gematigde vakbond CFDT, demonstreren vandaag niet. Ze denken na over de toekomst. Ze willen best geloven dat de toekomst ligt in diensten, toerisme en industrie, zoals de specialisten zeggen. „Maar dat levert allemaal minder werk op”, zegt Wagner. „En de lager opgeleiden betalen de rekening”, zegt Kircher. Wagner wijst naar buiten. Dertig jaar geleden lagen hier kilometers hoogovens en walserijen. Nu zijn er vooral desolate velden over waar herten, konijnen en raven heersen. De pletterij van Mittal ligt er als een reusachtig stomend uitwerpsel tussen – een overblijfsel. „De fabriek die Mittal nu sluit was al een goedmakertje voor eerdere sluitingen”, zegt Wagner. In 1999 nam Mittal de fabriek voor 1 symbolische franc over van Usinor, een van de voorlopers van Arcelor. „Mittal heeft voor ons tijd gerekt”, vindt Wagner, tot 2005 lid van de raad van toezicht van het bedrijf.

Twee jaar geleden maakte Lakshmi Mittal nog goede sier met Gandrange. Franse politici protesteerden toen de van oorsprong Indiase staalmagnaat een – aanvankelijk vijandig – bod uitbracht op Arcelor, het multi-Europese concern waarin de resten van de Franse staalindustrie waren verzameld. Mittal nodigde de pers uit in Gandrange om te laten zien dat hij een goede ondernemer was. Zeven jaar nadat hij de fabriek had overgenomen, waren er 400 banen geschapen, de productie gestegen, en er werd weer winst gemaakt, vertelde hij. Toen Mittal Arcelor in handen kreeg, beloofde hij geen van zijn nieuwe fabrieken te sluiten.

Ook nu blijven er beloftes over. Maandag mochten de vakbondsvertegenwoordigers op de thee in Parijs, en daarna presenteerden het Elysée en Arcelor-Mittal hun goede bedoelingen. Arcelor-Mittal investeert 30 miljard euro extra, om de rest van de fabriek in Gandrange open te houden. Er komt er een opleidingscentrum in de regio. De staalfabriek in Florange blijft voorlopig open. Volgens regeringswoordvoerder Chatel heeft Sarkozy „zijn belofte gehouden.”

Christian Kircher, als personeelsvertegenwoordiger actief in het bedrijf, heeft de toezeggingen goed gelezen. „Overal staat ‘als’ voor. Als de economie zich goed ontwikkelt, áls de Europese richtlijnen voor CO2-uitstoot niet te streng zijn.” CGT-voorman Mascelli: „Gandrange is de voorbode van wat de regio wacht.”