Nonnen met fruit bekogelen

Een non uit het Poolse Lagiewniki foto AFP A nun from Our Lady of Mercy looks for the arrival of the Pope Benedict XVI in a Chapel in Lagiewniki, 27 May 2006. The 79-year-old German pontiff told a cheering crowd of 15,000, during a visit to the shrine at Kalwaria Zebrzydowska, that he hoped "providence" would soon lead to the "beatification and canonisation" of his predecessor John Paul II. AFP PHOTO / DIMITAR DILKOFF
Een non uit het Poolse Lagiewniki foto AFP A nun from Our Lady of Mercy looks for the arrival of the Pope Benedict XVI in a Chapel in Lagiewniki, 27 May 2006. The 79-year-old German pontiff told a cheering crowd of 15,000, during a visit to the shrine at Kalwaria Zebrzydowska, that he hoped "providence" would soon lead to the "beatification and canonisation" of his predecessor John Paul II. AFP PHOTO / DIMITAR DILKOFF AFP

Omstreeks 1900 waren de meisjes van het Burgerweeshuis in Amsterdam populair bij schilders. Dat kwam door hun kostuum: de wezen droegen een jurk en een kapje waar eeuwen weinig aan veranderd was. Ze zagen er in 1900 nog bijna net zo uit als in 1700. De klederdracht van de wezen werd in 1919 afgeschaft. Klederdracht wordt nauwelijks meer gedragen. Voor zo’n gat in de tijd moet je naar Staphorst of Amerika, waar de Amish er nog net zo uitzien als toen ze in de achttiende eeuw naar Pennsylvania emigreerden. Lancaster County is een kostuumfilm in het echt. De kleding van wezen en Amish is heel langzaam ouderwets geworden. Vroeger zagen veel dienstmeisjes of boerinnen er bijna net zo uit als zij. De habijt van nonnen en monniken moet in de Middeleeuwen ook minder zijn opgevallen in het straatbeeld dan nu; een lange jurk wijkt minder af van andere lange jurken dan van een spijkerbroek; kappen die het gezicht omsluiten of gedeeltelijk bedekken zijn niet zo bijzonder als ook burgervrouwen die dragen.

Intreden als non wordt ook wel de sluier aannemen genoemd, en de ceremonie lijkt op een huwelijk tussen twee mensen. Er is vaak zelfs een bruidstaart voor de bruid van Jezus. De betekenis van bruidssluier kreeg de nonnensluier pas in de negentiende eeuw, toen de meeste vrouwen alleen nog op hun bruiloft een sluier droegen.

De Engelse historica Karen Armstrong, bekend van haar boeken over de geschiedenis van christendom en islam, beschrijft de ceremonie indringend in haar herinneringen aan haar jaren als non, Door de nauwe poort. Na het huwelijk in de witte jurk volgt een begrafenis, waarin de postulantes in de kerk op de grond lagen en werden bedekt met een lijkkleed. „De jonge nonnen waren geheel verdwenen, hun individualiteit uitgewist door de zware zwarte stof, de een niet meer te onderscheiden van de ander.” Het klinkt als de beschrijving van een vrouw in een boerka.

Maar dat is te kort door de bocht: de verschillen tussen nonnen en islamitische gesluierde vrouwen zijn groter dan de overeenkomsten. Toch geven sommige overeenkomsten te denken. Armstrong schreef anderhalf jaar geleden in The Guardian dat nonnen omstreeks 1840 in Engeland soms werden bekogeld met rot fruit en paardenvijgen. Het katholieke geloof was daar na een eeuwenlang verbod weer toegestaan en werd door sommigen kennelijk nog steeds als een bedreiging gezien, als de Britten wezensvreemde, vrijheid en democratie verwerpende afgoderij. Nou ja. De Beeldenstorm is ook maar 450 jaar geleden.

Armstrong is van de laatste lichting nonnen die nog met de strenge regels van voor het Tweede Vaticaans Concilie werden opgeleid. Nu is een sluier bij de meeste ordes niet langer verplicht. Gedragen wordt hij nog wel.

Meer sluiers op www.nrc.nl/cultuurblog